U Bjelorusiji, zemlji koju međunarodne organizacije već godinama svrstavaju među najrepresivnije u Evropi, uslovi za političke zatvorenike postali su još brutalniji nakon masovnih represija poslije spornih izbora 2020. godine.
Prema podacima više grupa za ljudska prava, oko 1.100 ljudi i dalje se nalazi iza rešetaka po politički motivisanim presudama, među njima i više od 150 žena.
Veliki broj njih prošao je kroz ozloglašenu kazneno-popravnu koloniju u Gomelju, mjesto o kojem bivše zatočenice govore kao o simbolu poniženja i torture.
Halina Džerbiš, 64-godišnja penzionisana računovođa i posmatračica izbora, koja je bila osuđena na 20 godina zbog navodnog „terorizma“, priznaje da to iskustvo i danas opisuje kao „živu noćnu moru“. Oslobođena je tek nakon sporazuma posredovanog od strane Sjedinjenih Američkih Država.
“Glad je bila stalna. Doručak je bio kaša, komad bijelog hljeba i čaj. Ostalo je bilo pitanje sreće. Najgore su bile čorbe u kojima je umjesto mesa bilo crva”, prisjeća se ona.
Aktivistkinja Palina Šarenda-Panasjuk, koja je u pritvoru provela više od pet godina, gomeljsku koloniju poredi sa „modernim gulagom“. Opisuje kako su se žene pokušavale ugrijati tako što su se zamotavale u male peškire i grijale vlastitim dahom, dok su stražari danonoćno udarali palicama o vrata i derali se da peškire skinu.
Nekadašnja univerzitetska profesorica Natalija Dulina kaže da je psihički pritisak bio jednako razoran kao i fizički: “Ponekad se činilo kao da ste u nekoj vrsti ludnice. Svaki dan je bio borba sa očajem.”
Blogerka Darja Afanasjeva objašnjava da su elementarni oblici ljudskosti bili zabranjeni: briga, prijateljstvo, pa čak i kuhanje vode zajedno mogli su biti kažnjeni. „U zatvoru žele da slome osjećaj pripadnosti i solidarnosti“, kaže ona.
Volha Takarčuk, osuđena zbog objava na internetu, govori o iscrpljujućem radu koji zatvorenice obavljaju bez ikakve naknade: „To je ropski rad za državu.“ Ironično, žene su morale šiti uniforme za iste one snage sigurnosti koje su ih privodile i hapsile.
Uprkos svemu, prkos među njima nije nestao. Mnoge su, kako kaže Takarčuk, kroz sitne geste pokazivale svoj otpor: „Pljuvale smo po tim uniformama, gazile ih. To je bilo naše tiho ‘ne’ režimu.“
