Istup američke predstavnice u Vijeću sigurnosti Ujedinjenih nacija Tammy Bruce otvorio je mnogo više pitanja od samog statusa OHR-a i budućnosti međunarodnog nadzora nad Bosnom i Hercegovinom.
Iako je fokus njenog obraćanja formalno bio na tranziciji odgovornosti prema domaćim institucijama, između redova je poslana daleko ozbiljnija politička poruka – da Sjedinjene Američke Države i dalje vide Ustavni sud Bosne i Hercegovine kao centralni stub očuvanja dejtonske arhitekture države.
U diplomatskom jeziku, gdje se nijedna formulacija ne koristi slučajno, posebno je odjeknulo insistiranje na tome da je tokom mandata Christian Schmidt “reafirmisan autoritet Ustavnog suda Bosne i Hercegovine” te da su povučeni određeni secesionistički zakoni. Upravo ta formulacija predstavlja mnogo više od rutinske diplomatske ocjene rada OHR-a. Ona je signal da Washington ne smatra pitanje Ustavnog suda tehničkim ili pravnim sporom, nego političkim pitanjem opstanka državnog sistema.
Godinama je upravo Ustavni sud BiH bio jedna od glavnih meta politike Milorad Dodik i vlasti okupljene oko Savez nezavisnih socijaldemokrata. Osporavanje stranih sudija, nepriznavanje pojedinih odluka, blokade imenovanja sudija iz Republike Srpske i kontinuirano političko delegitimiziranje ove institucije bili su dio šire strategije kojom se pokušavao redefinisati dejtonski okvir Bosne i Hercegovine. Međutim, američki nastup u UN-u pokazuje da ključni međunarodni akteri ne vide prostor za takvu vrstu institucionalnog preuređenja.
Posebno je zanimljivo što je američka predstavnica praktično povezala stabilnost države sa funkcionisanjem Ustavnog suda. Time je poslana indirektna poruka da svaki pokušaj potkopavanja ove institucije Washington može posmatrati kao udar na dejtonski poredak, a ne kao unutrašnje političko pitanje. To ujedno znači da se dugogodišnja kampanja protiv Ustavnog suda nije završila slabljenjem njegove pozicije, nego suprotno – dodatnim međunarodnim učvršćivanjem njegovog značaja.
Politički gledano, ovaj trenutak dolazi u osjetljivoj fazi odnosa međunarodne zajednice prema Bosni i Hercegovini. Sve češće se govori o smanjenju direktnog intervencionizma OHR-a i prebacivanju odgovornosti na domaće institucije. No, američka poruka pokazuje da povlačenje iz aktivnog upravljanja ne znači i spremnost da se dopusti urušavanje državnih mehanizama. Drugim riječima, međunarodna zajednica možda želi manje operativnog prisustva, ali ne i promjenu temeljnog ustavnog sistema uspostavljenog Dejtonskim sporazumom.
Upravo zbog toga govor u UN-u može predstavljati važnu političku prekretnicu. Nakon godina u kojima su se iz Republike Srpske slale poruke o “vraćanju na izvorni Dejton”, Washington sada praktično odgovara da su upravo institucije poput Ustavnog suda dio tog izvornog okvira i da bez njih nema ni funkcionalnog Dejtonskog sporazuma. Time je sužen manevarski prostor za buduće pokušaje osporavanja nadležnosti ove institucije.
Istovremeno, američka administracija očito pokušava pronaći balans između dva procesa – smanjenja međunarodne supervizije i očuvanja minimalnih sigurnosnih mehanizama države. U tom konceptu, Ustavni sud BiH postaje mnogo više od pravosudne institucije. On postaje politički garant kontinuiteta države i posljednja institucionalna linija zaštite ustavnog poretka.
Zbog toga poruke iz Vijeća sigurnosti ne treba posmatrati samo kao podršku radu jedne institucije, nego kao pokušaj definisanja buduće faze odnosa Zapada prema Bosni i Hercegovini. A ta faza, barem prema američkom stavu, ne podrazumijeva rušenje postojećeg ustavnog sistema niti pristajanje na političke projekte koji bi vodili slabljenju državnih institucija.
Uprkos promjenama administracija u Washingtonu i različitim pristupima Balkanu, jedna stvar očito ostaje ista – Sjedinjene Američke Države i dalje smatraju da stabilnost Bosne i Hercegovine počiva na očuvanju dejtonskog institucionalnog okvira, a posebno institucija koje imaju kapacitet da zaustave političke i pravne pokušaje destabilizacije države.
