Komitet za sprječavanje mučenja, nehumanog postupanja i kažnjavanja Vijeća Evrope (CPT) posjetio je Bosnu i Hercegovinu 2024. godine i zabilježio široko rasprostranjene slučajeve mučenja, premlaćivanja, zlostavljanja i ponižavanja osoba u policijskom pritvoru.
Šta trebate znati
CPT bilježi mučenje u policijskom pritvoru
Batinanje i zlostavljanje zbog priznanja
Iste nepravilnosti koje su ranije zabilježene
U izvještaju, koji je objavljen danas, navedeni su konkretni primjeri mučenja i zlostavljanja, a za njegovo objavljivanje trebalo je proći dvije godine nakon posjete, jer je u međuvremenu izvještaj sačinjen, te su se čekale izjave spomenutih institucija u BIH, čiji su odgovori također objavljeni zajedno s izvještajem.
"Uprkos činjenici da je većina osoba koje je delegacija CPT-a intervjuisala tokom posjete izjavila da su se prema njima policajci (posebno Državna agencija za istrage i zaštitu - SIPA) ponašali pravedno, CPT je ponovo primio brojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenika od strane policajaca u oba entiteta. Ovi navodi su se prvenstveno odnosili na šamare, udarce rukama i nogama, udarce policijskim palicama, kao i udarce kundakom pištolja ili automatske puške po različitim dijelovima tijela. Navedeno zlostavljanje uglavnom su činili pripadnici specijalnih interventnih jedinica, kao što su Specijalna interventna policija Kantona Sarajevo i Tuzla, Žandarmerija i Specijalna antiteroristička jedinica Policije Republike Srpske (SAJ), a u manjoj mjeri kriminalistički inspektori i uniformisani policajci Federalne policije, Policije Kantona Sarajevo i Policije Republike Srpske, očigledno s ciljem prisiljavanja osumnjičenih da priznaju određena krivična djela ili da daju informacije", navodi se u ovom dokumentu.
Brojni primjeri mučenja i zlostavljanja
Dalje se naglašava da CPT zaključuje da su osobe lišene slobode od strane policije izložene riziku od fizičkog zlostavljanja i teških tjelesnih povreda, posebno one koje su uhapšene tokom akcija protiv narkotika i drugih oblika organizovanog kriminala.
Izvještaj pruža detaljne opise više slučajeva policijskog zlostavljanja, navodeći specifične obrasce postupanja, uključujući pretjerano i dugotrajno stavljanje lisica.
"Ministarstva unutrašnjih poslova na entitetskom i kantonalnom nivou trebaju poslati jasnu poruku nulte tolerancije prema mučenju i zlostavljanju osoba lišenih slobode, osigurati ciljanu obuku o tehnikama manuelne kontrole, posebno za pripadnike specijalnih interventnih jedinica, uvesti audio-vizuelno snimanje svih policijskih ispitivanja, te bolje regulisati upotrebu sile i nezavisnu procjenu njene proporcionalnosti", naglašeno je.
U ostatku teksta navedeni su konkretni primjeri, uz opis povreda koje su uhapšene i pritvorene osobe pretrpjele, a, kako je naglašeno, zlostavljanje se uglavnom vrši radi iznuđivanja priznanja.
"Jedna osoba s kojom je delegacija razgovarala u Kazneno-popravnom zavodu u Banjaluci izjavila je da je 13. maja 2024. godine, nakon hapšenja i prebacivanja u Centralnu policijsku stanicu u Banjaluci, bila podvrgnuta višestrukim udarcima bejzbol palicom po različitim dijelovima tijela, sve dok nakratko nije izgubila svijest", samo je jedan od primjera navedenih u dokumentu.
Iste nepravilnosti koje su ranije zabilježene
Posebno je poražavajuće što se u izvještaju navodi da je ovo praksa koja je uočena i tokom prethodnih posjeta i da se malo toga promijenilo nabolje.
U dokumentu priloženom uz izvještaj, u kojem su navedeni odgovori vlasti u BIH, priznaje se da postoje problemi, ali se negira obim navoda sadržanih u izvještaju.
Entitetska i kantonalna ministarstva unutrašnjih poslova, za koja je u izvještaju navedeno najviše primjera zloupotrebe, tvrde da je sila korištena isključivo radi savladavanja otpora i u skladu s internim procedurama. Povrede na koje se pozivaju pritvorene osobe često se objašnjavaju kao površinske ili slučajne, navodno uzrokovane okolinom, kretanjem samih pritvorenika ili okolnostima hapšenja. Vlasti redovno ističu da pritvorene osobe nisu tražile medicinsku pomoć ili da medicinski pregledi nisu potvrdili ozbiljne povrede.
