Nova evropska pravila o naplati emisija ugljika na uvoz robe iz zemalja izvan Evropske unije počinju mijenjati ekonomsku ravnotežu na Balkanu, a među najvećim dobitnicima mogla bi biti Albanija.
Mehanizam za prilagođavanje ugljičnim granicama Evropske unije, poznat pod skraćenicom CBAM, uvodi dodatne troškove za proizvode čija proizvodnja podrazumijeva visoke emisije CO₂. Od januara ove godine dodatne naknade primjenjuju se na uvoz čelika i aluminija u EU, ali albanski proizvođači aluminijskih profila nalaze se u znatno povoljnijoj poziciji zahvaljujući gotovo potpuno “zelenom” energetskom sistemu zemlje.
Proizvodnja aluminijskih komponenti u Albaniji zasniva se na recikliranim materijalima i električnoj energiji proizvedenoj iz obnovljivih izvora. Značajan dio energije dolazi iz fotonaponskih sistema, dok ostatak obezbjeđuje nacionalna elektroenergetska mreža koja se gotovo u potpunosti oslanja na hidroelektrane.
Naslijeđe hidroenergije danas postaje ekonomska prednost
Iako je energetski model Albanije nastao još tokom izolacionističkog perioda vladavine Enver Hoxha, upravo ta infrastruktura danas predstavlja jednu od najvećih konkurentskih prednosti zemlje.
Tokom druge polovine 20. stoljeća izgrađen je veliki broj hidroelektrana koje i danas dominiraju energetskim sektorom Albanije. Prema podacima međunarodnih energetskih institucija, oko 97 posto električne energije u zemlji dolazi iz hidroenergije, dok ostatak čine solarni izvori.
Takva energetska struktura omogućava albanskoj industriji da izbjegne dodatne evropske klimatske namete koji ozbiljno pogađaju proizvođače iz drugih država.
Milionske uštede za izvoznike aluminija
EU je u aprilu odredila početnu cijenu ugljične naknade na više od 75 eura po toni CO₂, a tržište očekuje daljnji rast tih troškova u narednim godinama. Od 2027. godine cijene će se prilagođavati sedmično, u skladu s tržištem emisijskih certifikata Evropske unije.
Za proizvođače aluminija to predstavlja ogroman finansijski faktor. Kompanije koje koriste fosilna goriva ili energetski intenzivnu proizvodnju suočit će se s dodatnim troškovima koji bi mogli doseći i nekoliko stotina eura po toni proizvoda.
Albanski izvoznici tako dobijaju značajnu tržišnu prednost u odnosu na konkurente iz zemalja čija industrija i dalje zavisi od uglja, plina ili drugih izvora s visokim emisijama.
Posebno važan sektor postaje automobilska industrija, gdje evropski proizvođači sve više traže materijale s niskim ugljičnim otiskom kako bi zadovoljili stroge klimatske standarde EU.
Izvoz prema Evropskoj uniji ubrzano raste
Veliki dio albanske proizvodnje aluminijskih profila već završava na tržištu Evropske unije. Ti proizvodi koriste se u automobilskoj industriji, građevinarstvu i proizvodnji industrijske opreme.
Usljed novih evropskih pravila očekuje se dodatni rast izvoza, jer kompanije iz EU nastoje smanjiti troškove povezane s emisijama ugljika i pronaći dobavljače koji koriste “čistu energiju”.
Time Albanija postaje jedan od rijetkih primjera u regionu gdje klimatske regulative Evropske unije ne predstavljaju prepreku, nego razvojnu priliku.
Turizam i dalje glavni motor ekonomije
Ipak, uprkos rastu industrijskog izvoza, turizam ostaje najvažniji sektor albanske ekonomije. Zemlja od oko 2,6 miliona stanovnika prošle godine zabilježila je čak 12 miliona posjetilaca, što predstavlja dramatičan rast u odnosu na period prije samo nekoliko godina.
Prihodi od turizma višestruko su porasli, a udio turističkog sektora u bruto domaćem proizvodu dostigao je više od petine ukupne ekonomije.
Paralelno s rastom turizma razvija se i građevinski sektor, posebno duž jadranske obale, gdje se planiraju luksuzni hoteli, turistički kompleksi i nova infrastruktura.
Digitalizacija i modernizacija države
Albanska vlada posljednjih godina intenzivno ulaže i u digitalizaciju javne uprave. Zemlja se sve češće navodi kao primjer države koja veliki broj administrativnih usluga pruža putem digitalnih platformi.
Od jula ove godine hoteli i restorani bit će obavezni omogućiti elektronska plaćanja, što predstavlja dio šire strategije smanjenja sive ekonomije i povećanja finansijske transparentnosti.
Istovremeno, Tirana pokušava razviti i IT sektor, s ciljem privlačenja tehnoloških kompanija i jačanja digitalne ekonomije.
Najbrže rastuća ekonomija Balkana?
Podržana snažnim prilivom doznaka iz dijaspore, rastom turizma i industrijskim izvozom, Albanija se sve češće opisuje kao jedna od najdinamičnijih ekonomija Balkana.
Međunarodne finansijske institucije procjenjuju da će zemlja nastaviti stabilan ekonomski rast, dok javni dug i devizne rezerve ostaju pod kontrolom.
Ulazak u Evropsku uniju i dalje ostaje strateški cilj Tirane, a nova evropska klimatska pravila mogla bi se pokazati kao neočekivana prilika za ubrzavanje ekonomskog razvoja i jačanje konkurentnosti albanske industrije na evropskom tržištu.
