Sudbina Sarajeva kroz decenije ne mjeri se godinama, nego aprilima — mjesecima koji su donosili i slobodu i krv, i ponos i tragediju.
Sarajevo nije grad koji pamti historiju — Sarajevo je grad koji je historiju preživio. A rijetko koji datum tako brutalno i simbolično razdvaja epohe kao 6. april. Dan kada je ovaj grad oslobađan i dan kada je ponovo napadan. Dan kada su se smjenjivali pobjeda i pakao.
April koji je donio slobodu
Na današnji dan 1945. godine, nakon četiri godine tame, Sarajevo je oslobođeno od fašističke okupacije u okviru završnih operacija Drugog svjetskog rata. Jedinice tadašnje Jugoslovenske armije, uz podršku brojnih brigada iz Bosne i Hercegovine, vodile su žestoke borbe protiv njemačkih snaga i struktura tzv. NDH.
Operacija oslobađanja počela je krajem marta, a kulminirala je 6. aprila kada je slomljen otpor okupatora. Grad je, ranjen ali nepokoren, ponovo prodisao.
Cijena slobode bila je zastrašujuća. Više od 10.000 Sarajlija izgubilo je život u antifašističkoj borbi. Posebno je bolna činjenica da su među žrtvama bili hiljade sarajevskih Jevreja, gotovo cijela jedna zajednica izbrisana u vihoru rata.
Isti datum, nova tragedija
Tačno 47 godina kasnije, 6. april ponovo je postao dan kada se Sarajevo našlo na udaru.
Početak agresije na Bosnu i Hercegovinu i opsade Sarajeva simbolično se veže upravo za ovaj datum. Grad koji je već jednom ustao iz pepela, ponovo je stavljen na kušnju — ovaj put u najdužoj opsadi modernog ratovanja u Evropi.
Granate, snajperi, glad, hladnoća — svakodnevica Sarajeva od 1992. do 1995. godine bila je borba za goli život.
Više od 11.500 civila izgubilo je život. Među njima više od 1.600 djece. Brojevi koji ne predstavljaju statistiku, nego razbijene porodice, prekinuta djetinjstva i generacije koje su odrasle pod zvukom sirena.
Grad je sistematski razaran — stanovi, bolnice, škole, biblioteke, kulturno naslijeđe. Sve je bilo meta. Sve osim duha Sarajeva.
Grad koji odbija da klekne
Ono što povezuje 1945. i 1992. nije samo datum. To je isti obrazac: napad na Sarajevo i odgovor njegovih ljudi.
U oba rata, ovaj grad nije spašavao niko sa strane — spašavali su ga njegovi građani. Ljudi koji su, uprkos svemu, birali otpor umjesto predaje.
Sarajevo je oslobođeno 1945. godine. Sarajevo je odbranjeno i 1995. godine.
Razlika je samo u neprijateljima. Suština je ista — grad koji ne pristaje na okupaciju.
Dan grada — simbol ponosa i opomene
Zbog historijske težine ovog datuma, Gradsko vijeće Sarajeva donijelo je 2006. godine odluku da se 6. april obilježava kao Dan grada Sarajeva.
Ali to nije samo praznik.
To je podsjetnik.
Podsjetnik da sloboda nikada nije došla sama. Da je svaki njen komad plaćen životima. Da su aprili u Sarajevu uvijek nosili više od proljeća — nosili su sudbinu.
I možda je upravo u tome snaga ovog grada: što je preživio ono što bi mnoge druge slomilo.
Sarajevo nije grad koji je imao tešku historiju.
Sarajevo je grad koji je preživio dvije — na isti dan.
