Srbija nije ostvarila značajniji pomak u oblastima vladavine prava, borbe protiv korupcije i slobode medija, što i dalje predstavlja jednu od glavnih prepreka u procesu evropskih integracija.
To se navodi u najnovijem internom dokumentu Evropska komisija, u kojem se analizira napredak Srbije u poglavljima 23 i 24, koja su ključna za vladavinu prava u procesu pristupanja Evropska unija.
Riječ je o tzv. non-paper dokumentu koji se priprema između dva redovna godišnja izvještaja o napretku, koje Evropska komisija objavljuje svakog novembra.
U dokumentu se izražava ozbiljna zabrinutost zbog pojačanog političkog uticaja na pravosudni sistem, nedovoljnih rezultata u procesuiranju visoke korupcije, sve učestalijih napada na novinare, kao i pogoršanja ukupnog ambijenta za slobodu medija.
Navodi se i da su studentski protesti i zahtjevi za većom odgovornošću vlasti obilježili prethodni period, ali da su istovremeno zabilježeni incidenti nasilja, pritisci na civilno društvo i medije, uz ograničen napredak reformi koje su ključne za nastavak evropskog puta Srbije.
U dijelu dokumenta koji se odnosi na političku i društvenu situaciju, ističe se da su sloboda okupljanja i protesti formalno bili dozvoljeni, ali da sigurnost učesnika nije uvijek bila u potpunosti osigurana. Također se navodi da su zabilježeni napadi na demonstrante i novinare, dok su pravosudni postupci protiv počinilaca i dalje ograničenog dometa.
“Kada je riječ o navodima o prekomjernoj upotrebi sile od strane policije tokom protesta, postupci su i dalje u toku, a do sada nije donijeta nijedna osuđujuća presuda protiv optuženih policajaca. Pritisak na organizacije civilnog društva i novinare je pojačan, uključujući kampanje blaćenja usmjerene protiv pojedinaca i organizacija koje se zalažu za vladavinu prava i borbu protiv korupcije”, navodi se u dokumentu.
Posebno se ističu i nalazi međunarodnih posmatrača lokalnih izbora održanih u martu, koji su, prema izvještaju, u većini posmatranih općina zabilježili nasilje, uz brojne nepravilnosti, pritiske na birače, navode o kupovini glasova i zloupotrebi javnih resursa.
Iako se u dokumentu pozitivno ocjenjuju određeni koraci u vezi sa unapređenjem biračkog spiska, ukupna ocjena ostaje kritična.
Non-paper Evropske komisije zaključuje da je pritisak na sudstvo i tužilaštvo “značajno povećan”, što izaziva ozbiljnu zabrinutost u institucijama EU.
Poseban fokus stavljen je na pravosudne zakone usvojene u januaru 2026. godine, za koje se navodi da su doneseni po hitnoj proceduri i bez adekvatnih konsultacija sa stručnom javnošću.
Eksperti uključeni u analizu ocjenjuju da izmjene imaju negativan uticaj na rad Tužilaštva za organizovani kriminal, te da slabe njegovu autonomiju i efikasnost u borbi protiv teških oblika kriminala.
Također se upozorava da povlačenje policijskih istražitelja iz zajedničkih operativnih timova dodatno otežava istrage i smanjuje kapacitet institucija da djeluju u slučajevima organizovanog kriminala i korupcije.
U dokumentu se navodi da bi Srbija bez odlaganja trebala postupiti po preporukama Venecijanske komisije i revidirati ili ukinuti sporna rješenja iz januarskih izmjena.
Na kraju se ističe da su pojedine odredbe u suprotnosti sa ranijim reformama koje su trebale ojačati nezavisnost pravosuđa, što dodatno usporava evropski put zemlje.
