Raskošna pozlaćena porculanska vaza, prodana u Berlinu za 300 hiljada eura, ponovo je skrenula pažnju na jedan od najkontroverznijih i najzaboravljenijih političko-društvenih skandala u historiji Njemačkog carstva – takozvanu Eulenburgovu aferu, koja je početkom 20. stoljeća potresla dvor Wilhelma II i ozbiljno uzdrmala povjerenje u monarhiju.
Riječ je o predmetu visokom više od 116 centimetara, ukrašenom pozlaćenim motivima i simbolima raskoši, za koji se vjeruje da je bio lični poklon cara Wilhelma II svom bliskom prijatelju, princu Philippu zu Eulenburg-Hertefeldu. Upravo taj odnos, dugo vremena predmet dvorskih glasina, kasnije je postao centralna tačka političkog i moralnog skandala koji je dobio razmjere koje su nadilazile granice tadašnje Njemačke.
Historičari navode da je Wilhelm II, posljednji njemački car, vladao u atmosferi političke nesigurnosti, uz sve izraženiju sklonost autoritarnom odlučivanju i snažnoj kontroli vlastitog dvora. U tom krugu posebno mjesto zauzimao je Eulenburg, diplomat i jedan od njegovih najbližih savjetnika, čiji je utjecaj u političkim i ličnim pitanjima izazivao sve veće sumnje i nezadovoljstvo u javnosti i među dijelom elite.
U dvorcu Liebenberg, sjeverno od Berlina, okupljao se uzak krug carevih prijatelja, što su kritičari nazivali zatvorenim i utjecajnim krugom koji je imao nesrazmjeran politički utjecaj. U javnosti i štampi tog vremena pojavljivale su se optužbe o “previše prisnoj bliskosti” i utjecaju tog kruga na državne odluke, što je dodatno potpirivalo političke tenzije.
Situacija je eskalirala kada je berlinski novinar Maximilian Harden pokrenuo seriju tekstova u kojima je otvoreno napao carevo okruženje, tvrdeći da ono predstavlja opasnost po stabilnost države. Njegove objave izazvale su političku buru i pokrenule lavinu sudskih procesa, svjedočenja i javnih optužbi koje su ubrzo prerasle u jedan od najpoznatijih skandala tog perioda.
Sudski postupci koji su uslijedili privukli su ogromnu pažnju javnosti i često se uspoređuju s drugim velikim evropskim aferama tog vremena, uključujući slučaj Oscara Wildea u Velikoj Britaniji i Dreyfusovu aferu u Francuskoj. Posebno odjeknulo je suđenje generalu Kunu von Moltkeu, u kojem su izneseni detalji koji su dodatno šokirali javnost i duboko podijelili njemačko društvo.
Historičari ističu da je Eulenburgova afera razotkrila duboke unutrašnje podjele unutar carstva, koje je spolja djelovalo stabilno i moćno, ali je iznutra bilo opterećeno političkim sukobima, ličnim rivalstvima i rastućim nepovjerenjem u institucije. Upravo ta kombinacija, smatraju stručnjaci, doprinijela je eroziji autoriteta monarhije u godinama koje su prethodile Prvom svjetskom ratu.
Iako je princ Eulenburg kasnije potpuno povučen iz javnog života, a car Wilhelm II nastavio vladati sve do kraja Prvog svjetskog rata, skandal je ostavio dubok trag u političkoj i društvenoj historiji Njemačke. Njegove posljedice ogledale su se i u promjenama javnog mnijenja, ali i u načinu na koji je monarhija percipirana u evropskim centrima moći.
Prodaja vaze više od jednog stoljeća kasnije pokazuje da interes za ovu priču ne jenjava. Naprotiv, svaki novi predmet i svaki novi dokument ponovo otvara pitanja o tome koliko je taj dvorski skandal zaista utjecao na pad jednog carstva i promjenu evropskog političkog poretka početkom 20. stoljeća.
