Priča o “Stvari” (The Thing), tajnom sovjetskom uređaju za prisluškivanje iz Drugog svjetskog rata, pokazuje kako umjetnost može postati moćno oružje u rukama obavještajnih službi.
Tokom posljednjih sedmica rata, grupa ruskih izviđača poklonila je američkom ambasadoru u Moskvi, W. Averellu Harrimanu, ručno izrezbaren Veliki pečat SAD-a. Poklon je simbolizirao savez Rusije i SAD-a, ali se ispostavilo da sadrži sofisticirani prislušni uređaj koji je sedam godina neprimijećeno prenosio diplomatske razgovore.
“Stvar” je radila tako što je reflektovala vibracije antene kad bi u blizini bio aktiviran visokofrekventni predajnik. Tek 1951. britanski vojni radio-operater slučajno je otkrio njen rad, a američki tehničari su nakon detaljnog pregleda rezidencije shvatili da je elegantni pečat zapravo nevidljivo uho.
Ruski tehničari ističu da su kroz ovakve uređaje dobijali stratešku prednost tokom Hladnog rata, a koliko je sličnih umjetničkih zamki korišteno ostaje nepoznato. Uspjeh “Stvari” leži ne samo u tehničkoj genijalnosti, već i u iskorištavanju kulturnih percepcija – predmeti koji nas obično asociraju na status i umjetnički ukus postali su sredstvo špijunaže.
Slični primjeri kroz historiju nisu rijetkost: Leonardo da Vinci je, osim Mona Lise, dizajnirao ratne sprave, Rubens je djelovao kao špijun, a tokom oba svjetska rata umjetnici su osmišljavali kamuflaže i vojne operacije. Čak i poznati britanski kustos Anthony Blunt bio je sovjetski špijun.
“Stvar” je izumio ruski izumitelj i muzičar Lev Sergejevič Termen – tvorac theremina, prvog elektronskog muzičkog instrumenta koji se svira bez dodira. Njegova inovacija spojila je muziku i špijunažu na način koji je fascinirao historiju.
Nakon otkrivanja, uređaj je ostao državna tajna SAD-a sve dok 1987. bivši agent Peter Wright nije otkrio detalje u memoarima Spycatcher. “Stvar” je ostavila neizbrisiv trag u povijesti obavještajnog ratovanja i pokazala da umjetnost, iza sjaja galerija i muzičkih dvorana, može skrivati mračnu i moćnu ulogu.
