U javnosti se ponovo otvara pitanje koliko su revizorski izvještaji u institucijama Republike Srpske zapravo instrument kontrole, a koliko formalni dokument koji potvrđuje unaprijed očekivani rezultat.
Najnoviji izvještaji Glavne službe za reviziju javnog sektora RS, koji obuhvataju čak 16 institucija, na papiru izgledaju gotovo idealno: svi revidirani subjekti dobili su pozitivna mišljenja.
Ministarstva, Narodna skupština RS i Služba predsjednika RS, prema ocjeni revizora, posluju uredno, zakonito i bez značajnijih nepravilnosti. Na prvi pogled – sistem bez greške. Ali upravo u toj “besprijekornosti” otvara se niz pitanja koja ostaju bez jasnog odgovora.
Budžet koji raste 713 posto – bez ozbiljnog pitanja
Jedan od najupečatljivijih primjera dolazi iz Ministarstva za evropske integracije i međunarodnu saradnju RS. Prema navodima iz revizorskog izvještaja, budžet ovog ministarstva u 2025. godini prvo je iznosio 11,6 miliona KM, da bi nakon dva rebalansa narastao na čak 94,5 miliona KM.
Riječ je o povećanju od više od 700 posto. Ipak, u revizorskom izvještaju se, prema dostupnim informacijama, ovo dramatično povećanje ne problematizira u smislu suštinske analize opravdanosti, strukture troškova ili krajnjeg efekta po javni interes.
Još više pažnje izaziva činjenica da se gotovo polovina tog iznosa – oko 42,3 miliona KM – vodi kroz stavke “robe i usluge” i “stručne usluge”, kategorije koje su široke, fleksibilne i često nedovoljno transparentno razrađene.
Upravo tu se, prema kritikama koje se pojavljuju u javnosti, otvara prostor za diskreciono trošenje, uključujući i angažmane lobističkih kuća u inostranstvu, bez jasnog i detaljnog uvida javnosti u konkretne rezultate tih ugovora.
“Skretanje pažnje” umjesto rezerve
Posebnu pažnju izaziva i način na koji su revizori tretirali potencijalna kršenja zakonskih procedura. U slučaju imenovanja pomoćnika ministra, navodi se odstupanje od Zakona o državnim službenicima RS, ali bez izražavanja rezerve.
Umjesto toga, revizori koriste formulaciju koja zvuči gotovo proceduralno ublaženo: “ne izražavajući rezervu na dato mišljenje, skrećemo pažnju”.
Takva formulacija formalno ukazuje na nepravilnost, ali istovremeno ne utiče na ukupnu pozitivnu ocjenu izvještaja. Upravo tu nastaje ključna dilema: gdje prestaje upozorenje, a gdje počinje stvarna revizorska odgovornost?
“Nepomenuti rashodi” – stavka koja sve objašnjava i ništa ne objašnjava
Još više kontroverzi izazivaju tzv. “nepomenuti rashodi”, koji se pojavljuju i u izvještajima o Službi predsjednika RS.
Prema ranijim navodima, čak desetine miliona konvertibilnih maraka svrstane su u kategorije koje ne nude jasan opis namjene trošenja. U jednom slučaju se pominje i iznos od oko 62 miliona KM koji je klasifikovan kao “nepomenuti rashodi”.
Ono što ostaje otvoreno jeste suštinsko pitanje: kako je moguće da tako visoki iznosi javnog novca ostanu bez precizne specifikacije, a da istovremeno ne izazovu ozbiljniju revizorsku rezervu?
Sistem bez konflikta ili sistem bez kontrole?
Kada se svi izvještaji posmatraju zajedno, dobija se slika institucija koje funkcionišu gotovo idealno. Nema značajnih nepravilnosti, nema izraženih rezervi, nema sistemskih problema koji bi narušili ukupnu ocjenu.
Međutim, upravo ta uniformna pozitivnost otvara prostor za sumnju da se revizorski mehanizam više fokusira na formu nego na suštinu – na usklađenost dokumentacije, a manje na realnu analizu trošenja javnog novca.
U takvom okviru, ključna pitanja ostaju bez odgovora:
– Kako se opravdavaju nagli skokovi budžeta?
– Šta tačno obuhvataju “stručne usluge” u desetinama miliona maraka?
– Zašto se nepravilnosti konstatuju, ali ne i sankcionišu kroz revizorsku ocjenu?
– I konačno, koliko je “pozitivno mišljenje” zaista odraz stvarnog stanja, a koliko rezultat institucionalne inercije?
Ono što formalno izgleda kao priča o uspješnom i urednom sistemu, u interpretaciji kritičke javnosti postaje priča o nevidljivim stavkama, fleksibilnim kategorijama i reviziji koja konstatuje, ali rijetko dovodi u pitanje.
I upravo tu počinje najveći paradoks: što su izvještaji “pozitivniji”, to su pitanja koja ostaju iza njih sve teža.
