"Sarajevska operacija" bila je kulminacija višemjesečnih borbi Jugoslovenske armije (JA) i partizanskih jedinica za oslobođenje Sarajeva od nacističke okupacije i domaćih kolaboracionista. Oslobađanje grada 6. aprila 1945. godine označilo je kraj najmračnijeg razdoblja u historiji glavnog grada Bosne i Hercegovine.
Pripreme za operaciju započele su početkom 1945. godine, nakon uspješnih borbi za oslobađanje okolnih teritorija. Od februara i marta snage JA držale su u poluokruženju oko Sarajeva oko 38.000 njemačkih vojnika i pripadnika ustaških i domobranskih formacija. Paralelno su partizanski ilegalci zauzimali ključne objekte unutar grada, pripremajući teren za konačni prodor. Podršku ovim naporima pružali su saveznički bombarderi, uništavajući preostale zalihe neprijatelja.
Napad JA počeo je 28. marta, uz snažnu artiljerijsku vatru i prodore iz više pravaca, uključujući Ivan Sedlo, Tarčin i Pazarić. Uspjesi na visovima oko Vareša, Podromanije i Pala omogućili su daljnji prodor prema Sarajevu. Tokom povlačenja glavnine njemačkih snaga, kolaboracionisti su planirali uništiti električnu centralu 3. aprila, ali su ih u tome spriječili ilegalci predvođeni narodnim herojem Vladimirom Perićem – Valterom.
Dva rata, isti datum: Sarajevo između oslobođenja i opsade — grad koji su aprili lomili, ali nikad slomili
Početkom aprila snage JA napredovale su unutar grada, izbacujući preostale jedinice Wehrmachta i kolaboracionista. Borbe su bile posebno teške na Marijin Dvoru, gdje su ostatci 334. puka pružali snažan otpor. Sporadične borbe trajale su i 5. aprila, dok su partizani preuzimali kontrolu nad ključnim visovima i objektima. Tog dana, oko 16 sati, 16. muslimanska brigada NOVJ ušla je u jezgru Starog grada i Vijećnicu kroz Vratničku kapiju, čime je simbolično započelo oslobađanje centra Sarajeva.
6. aprila 1945. Sarajevo je proglašeno oslobođenim. Cijena slobode bila je visoka: od 1941. do 1945. živote je izgubilo 10.961 sarajevskih građana, dok su snage JA u „Sarajevskoj operaciji“ zabilježile 637 poginulih, 2.020 ranjenih i 27 nestalih boraca.
Oslobađanje Sarajeva označilo je kraj okupacije i potvrdu antifašističkog otpora u Bosni i Hercegovini, te početak obnove grada koji je kroz strašne godine rata sačuvao duh svoje istorije i kulture.
