Od Islanda do Sjeverne Makedonije razlike u cijenama su ogromne, ali visoke cijene ne znače nužno i lošiji životni standard
Cijene proizvoda i usluga širom Evrope razlikuju se više nego što mnogi pretpostavljaju. Najnoviji podaci Eurostata pokazuju da ista potrošačka korpa u pojedinim evropskim državama može koštati gotovo četiri puta više nego u drugim. Ipak, sami iznosi cijena ne daju potpunu sliku životnog standarda, jer se moraju posmatrati zajedno s visinom primanja i kupovnom moći stanovništva.
Eurostat svake godine objavljuje indekse nivoa cijena koji omogućavaju poređenje troškova života među evropskim državama. Ti indeksi pokazuju koliko košta ista grupa proizvoda i usluga u odnosu na prosjek Evropske unije.
Ako se prosječna vrijednost potrošačke korpe u Evropskoj uniji označi sa 100 eura, indeks pokazuje koliko bi ta ista korpa koštala u svakoj pojedinoj zemlji. Vrijednost iznad 100 znači da su cijene više od evropskog prosjeka, dok vrijednost ispod 100 pokazuje da su niže.
Kako bi poređenje bilo što preciznije, Eurostat analizira godišnje prosječne cijene više od 2.000 različitih proizvoda i usluga.
Za međunarodna poređenja koristi se pokazatelj stvarne individualne potrošnje (Actual Individual Consumption – AIC), koji obuhvata ne samo ono što građani direktno plaćaju iz vlastitog džepa, nego i usluge koje finansira država, poput zdravstva i obrazovanja. Na taj način dobija se realnija slika ukupnih troškova života.
Island najskuplji, Sjeverna Makedonija najjeftinija
Kada se posmatraju isključivo države članice Evropske unije, Luksemburg ima najviše cijene, dok su najniže u Rumuniji. Potrošačka korpa u Luksemburgu košta oko dva i po puta više nego u Rumuniji.
Međutim, kada se u poređenje uključe i države Evropskog udruženja slobodne trgovine (EFTA) te zemlje kandidati za članstvo u Evropskoj uniji, razlike postaju još izraženije.
Island je uvjerljivo najskuplja evropska država, dok je Sjeverna Makedonija najjeftinija. To znači da ista grupa proizvoda i usluga na Islandu može koštati čak 3,7 puta više nego u Sjevernoj Makedoniji.
Generalno, zemlje zapadne i sjeverne Evrope imaju najviše cijene, dok su države jugoistočne, centralne i istočne Evrope znatno pristupačnije.
Švicarska i nordijske zemlje među najskupljima
Na Islandu su cijene čak 83,7 posto više od prosjeka Evropske unije, dok je Švicarska odmah iza njega sa cijenama višim za 81 posto.
Među najskupljim državama nalaze se i Danska, gdje su cijene veće za 40,2 posto od evropskog prosjeka, Irska sa 39,6 posto višim cijenama te Norveška, gdje su troškovi života veći za 38,4 posto.
Visoke cijene bilježe i Švedska i Finska. U Švedskoj su cijene za 28,4 posto iznad prosjeka Evropske unije, dok su u Finskoj više za 26,1 posto.
Ako bi prosječna potrošačka korpa u Evropskoj uniji vrijedila 100 eura, ista ta korpa u Nizozemskoj koštala bi 120,4 eura, u Austriji 119 eura, a u Belgiji 118,1 euro.
Njemačka skuplja od Francuske i Italije
Među četiri najveće ekonomije Evropske unije najveće cijene ima Njemačka, gdje su proizvodi i usluge u prosjeku skuplji za 9,1 posto od evropskog prosjeka.
Francuska je također iznad prosjeka sa indeksom od 106,4, dok je Italija gotovo na prosječnom nivou Evropske unije, sa indeksom 98.
Španija je jedina od četiri najveće ekonomije koja je ispod evropskog prosjeka. Cijene su tamo 8,9 posto niže nego u prosjeku EU, što znači da bi ista potrošačka korpa bila približno 18 eura jeftinija nego u Njemačkoj.
Bosna i Hercegovina među najjeftinijim državama Evrope
Na drugom kraju evropskog poretka nalaze se zemlje jugoistočne Evrope.
Najniže cijene zabilježene su u Sjevernoj Makedoniji, gdje bi potrošačka korpa koja u prosjeku Evropske unije košta 100 eura vrijedila svega 49,7 eura.
Odmah iza nje nalazi se Turska sa 52,2 eura, dok Bosna i Hercegovina zauzima treće mjesto među najjeftinijim državama. Ista potrošačka korpa u Bosni i Hercegovini košta svega 55,7 eura.
Rumunija ima indeks 58,9, a Bugarska 60, što znači da su cijene u svim tim državama najmanje 40 posto niže od prosjeka Evropske unije.
Među državama sa nižim cijenama nalaze se i Crna Gora sa indeksom 61, Srbija sa 62,5, Albanija sa 65,7, Poljska sa 71,1 te Mađarska sa 71,6.
I Hrvatska je ispod evropskog prosjeka sa indeksom 76,3, dok Slovačka i Litvanija imaju po 81,4. Slijede Češka sa 82, Grčka sa 84 te Portugal sa 85,3.
Zašto se cijene toliko razlikuju?
Razlike u cijenama među evropskim državama prvenstveno su posljedica razlika u ekonomskom razvoju i produktivnosti.
U bogatijim državama radnici ostvaruju veće prihode, što povećava troškove rada, a samim tim i cijene gotovo svih proizvoda i usluga koje se pružaju na domaćem tržištu.
To se posebno odnosi na uslužne djelatnosti poput ugostiteljstva, frizerskih i stomatoloških usluga, izdavanja stanova ili brige o djeci, gdje se troškovi rada ne mogu nadomjestiti uvozom jeftinije radne snage iz drugih država.
Međutim, više plate utiču i na cijene proizvoda koji se prodaju u trgovinama. Iako se roba može uvoziti, njena konačna cijena zavisi i od lokalnih troškova transporta, skladištenja, rada zaposlenih i zakupa poslovnih prostora.
Osim plata, značajnu ulogu imaju i porezi, prije svega PDV, zatim troškovi distribucije, udaljenost od proizvođača, veličina tržišta, regulatorni propisi i drugi faktori koji utiču na formiranje konačnih cijena.
Cijene same po sebi ne pokazuju kvalitet života
Iako su Island, Švicarska ili Danska među najskupljim državama Evrope, to ne znači da njihovi stanovnici žive lošije od građana zemalja sa nižim cijenama.
Naprotiv, u tim državama visoke cijene prate i znatno veće plate, zbog čega građani imaju mnogo veću kupovnu moć.
S druge strane, u državama u kojima su cijene niže često su i primanja znatno manja, pa stanovnici uprkos jeftinijim proizvodima i uslugama mogu imati slabiji životni standard.
Zbog toga ekonomisti naglašavaju da se troškovi života uvijek moraju posmatrati zajedno s visinom plata i kupovnom moći stanovništva, jer tek tada postaje jasno koliko je život u određenoj zemlji zaista skup ili pristupačan.
