Ako američka strategija bude provedena do kraja, Bosna i Hercegovina ulazi u najvažniju političku tranziciju od potpisivanja Daytonskog sporazuma. Fokus više nije na međunarodnom intervencionizmu, već na gašenju OHR-a i prebacivanju pune odgovornosti na domaće institucije i Evropsku uniju.
Nakon više od tri decenije od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, u međunarodnim političkim krugovima sve su izraženiji signali da Sjedinjene Američke Države žele zatvoriti jedno od najdugovječnijih poglavlja svoje poslijeratne politike na Balkanu – Ured visokog predstavnika (OHR).
Promjene koje su posljednjih mjeseci uslijedile u vrhu međunarodne administracije u Bosni i Hercegovini sve više ukazuju da Washington priprema postepeno okončanje međunarodne supervizije, smatrajući da je Dejtonski sporazum ispunio svoju osnovnu historijsku misiju – očuvanje mira.
Schmidt odlazi, Crishock preuzima tranziciju
Amerikanac Louis Crishock preuzeo je dužnost od Christiana Schmidta, koji nakon više od pet godina napušta Bosnu i Hercegovinu. Time je započela nova faza međunarodnog angažmana, ali ne u pravcu jačanja ovlasti visokog predstavnika, već upravo suprotno – njihove postepene relativizacije.
Iako je Crishock formalno preuzeo sve nadležnosti, uključujući i takozvane bonske ovlasti, prema procjenama više diplomatskih izvora američka administracija nema namjeru koristiti model intenzivnog intervencionizma koji je obilježio prethodne decenije.
Radi se prije svega o tranzicijskoj fazi čiji je cilj priprema terena za zatvaranje OHR-a, a ne njegovo dugoročno održavanje.
Razlika između Washingtona i Brisela
Posljednji razvoj događaja pokazao je i ozbiljne razlike između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije kada je riječ o budućnosti Bosne i Hercegovine.
Dok su pojedine evropske države pokušavale usporiti imenovanje novog visokog predstavnika i sačuvati postojeći model međunarodne supervizije, Washington je sve otvorenije zagovarao potpuno drugačiji pristup.
Za američku administraciju nastavak upravljanja Bosnom i Hercegovinom putem nametnutih odluka više nije održiv model.
Istovremeno, unutar Evropske unije raste bojazan da bi eventualnim zatvaranjem OHR-a upravo Brisel preuzeo najveći dio političke odgovornosti za stabilnost Bosne i Hercegovine i nastavak njenog evropskog puta.
Kraj ere međunarodnog intervencionizma
Promjena američke politike prema Bosni i Hercegovini postala je vidljiva još nakon izjave zamjenika američkog državnog sekretara Christophera Landaua, koji je poručio da je završena era nasilne izgradnje država putem međunarodnog intervencionizma.
Ta poruka u diplomatskim krugovima protumačena je kao početak nove američke strategije prema Balkanu.
Umjesto nametanja političkih rješenja, Washington sada insistira na većoj odgovornosti domaćih političkih aktera, smanjenju međunarodne prisutnosti i postepenom gašenju institucija nastalih kao dio poslijeratnog sistema.
Državna imovina kao posljednja prepreka
Ključno pitanje koje bi moglo odrediti tempo zatvaranja OHR-a ostaje pitanje državne i vojne imovine.
Bez političkog dogovora između Sarajeva i Banje Luke teško je očekivati potpuno i trajno rješenje ovog pitanja. Ipak, upravo ono u međunarodnim diplomatskim krugovima sve češće se spominje kao posljednji veliki izazov prije formalnog okončanja međunarodne supervizije.
Rješavanje pitanja imovine ne bi predstavljalo samo pravni ili politički iskorak, već bi simbolično označilo završetak procesa započetog Dejtonskim mirovnim sporazumom 1995. godine.
Dayton je ispunio svoju osnovnu misiju
Bez obzira na različita politička tumačenja, Dejtonski sporazum prvenstveno je bio mirovni sporazum.
Njegova osnovna svrha nije bila stvaranje idealnog ustavnog sistema, već zaustavljanje rata i uspostavljanje trajnog mira.
Iz perspektive Washingtona upravo je taj cilj ostvaren.
Rat nije obnovljen, Bosna i Hercegovina ostala je međunarodno priznata država, a mir je očuvan više od tri decenije.
Zbog toga se u američkim političkim krugovima sve češće procjenjuje da je došlo vrijeme da odgovornost za budućnost zemlje u potpunosti preuzmu domaće institucije, uz političku podršku Evropske unije.
Nova faza za Bosnu i Hercegovinu
Ukoliko američki plan bude realizovan, zatvaranje OHR-a označilo bi kraj jedne političke epohe.
Bosna i Hercegovina prvi put nakon Dejtona ostala bi bez međunarodnog autoriteta koji raspolaže izvršnim ovlastima za nametanje zakona i smjenu izabranih zvaničnika.
Washington bi zadržao snažan politički utjecaj na region, ali bez dosadašnjeg modela direktnog upravljanja unutrašnjim procesima.
Najveći teret odgovornosti tada bi bio prebačen na domaće političke lidere i Evropsku uniju, koja bi morala preuzeti znatno aktivniju ulogu u procesu evropskih integracija Bosne i Hercegovine.
Takav razvoj događaja predstavljao bi najznačajniju promjenu međunarodnog pristupa Bosni i Hercegovini još od završetka rata i označio početak potpuno nove faze u političkom razvoju zemlje.
