Finansijski izvještaji institucija u Republici Srpskoj ponovo su otvorili pitanje odnosa između formalnih revizorskih ocjena i stvarnog stepena kontrole trošenja javnih sredstava, posebno kada je riječ o najvišim institucijama izvršne vlasti.
Prema dostupnim podacima iz revizorskog izvještaja za 2025. godinu, budžet predsjednika Republike Srpske iznosio je oko 77 miliona konvertibilnih maraka, dok se ukupna potrošnja penjala i do 83 miliona KM. Ono što izaziva posebnu pažnju javnosti i stručne zajednice jeste struktura rashoda, kao i činjenica da je značajan dio sredstava trošen kroz ugovore o djelu, putovanja, reprezentaciju i javne nabavke koje su, prema navodima, često realizovane putem direktnih sporazuma.
Uprkos takvoj strukturi potrošnje, Glavna služba za reviziju dala je pozitivno mišljenje o finansijskom poslovanju institucije, što je otvorilo prostor za različita tumačenja – od institucionalnog optimizma do ozbiljnih kritika na račun metodologije i dubine kontrole.
Posebnu pažnju izaziva podatak da se više od 60 miliona maraka rashoda, što predstavlja preko 70 posto ukupne potrošnje, u izvještaju ne analizira detaljno u smislu krajnje namjene i efekata potrošenih sredstava, već se ostaje na opštim ocjenama usklađenosti sa procedurama.
Ekonomista Milenko Stanić smatra da je ovakav pristup revizora neobično blag, posebno imajući u vidu obim javnih sredstava i njihovu strukturu.
Stručnjaci upozoravaju da revizija, u svojoj suštini, ne bi trebala biti samo formalna potvrda usklađenosti sa procedurama, već i instrument suštinske kontrole javne potrošnje, naročito u segmentima gdje se odlučuje diskreciono i bez jasnih javnih kriterija.
Dio analitičara podsjeća da je problem diskrecionog trošenja javnog novca dugogodišnja praksa u političkom sistemu Republike Srpske, gdje se značajna sredstva usmjeravaju na različite projekte, udruženja i institucije bez jasno javno dostupnih rang-lista ili detaljnih obrazloženja.
Novinarka Žana Karić-Gauk, koja je analizirala revizorski izvještaj, ističe da je ključni problem upravo nedostatak transparentnih kriterija u raspodjeli sredstava, što otvara prostor za političku arbitrarost i slabu javnu kontrolu.
Ona upozorava da se u praksi diskreciona ovlaštenja često predstavljaju kao administrativna fleksibilnost, iako bi, prema standardima dobrog upravljanja, morala biti strogo ograničena i dokumentovana kroz jasne procedure i javno dostupne evidencije.
U širem kontekstu, dio stručne javnosti podsjeća i na ranije slučajeve revizorskih nalaza u kojima su postojale ozbiljne primjedbe na stanje javnih finansija, ali koji nisu rezultirali značajnijim institucionalnim promjenama u praksi kontrole.
Istovremeno, ostaje otvoreno pitanje u kojoj mjeri revizorski sistem u Republici Srpskoj ima kapacitet da pređe iz formalnog u suštinski mehanizam nadzora, te da li postoje politički i institucionalni uslovi za jačanje njegove nezavisnosti.
U takvom okviru, revizorski izvještaji sve češće postaju predmet političkih i stručnih rasprava, ne samo kao tehnička dokumenta o potrošnji budžeta, već i kao indikator šireg stanja javne odgovornosti i transparentnosti u upravljanju javnim sredstvima.
