Republika Srpska i 2025. godinu završava sa negativnim prirodnim priraštajem, nastavljajući trend koji traje već više od dvije decenije i koji sve jasnije pokazuje strukturalnu demografsku krizu.
Podaci Zavoda za statistiku RS potvrđuju da je u čak 61 od 64 opštine i grada broj umrlih bio veći od broja rođenih, što govori o duboko ukorijenjenom problemu koji više nije privremena oscilacija, nego dugoročni obrazac.
U 2025. godini rođeno je 8.825 djece, dok je umrlo 13.904 stanovnika. Iako je broj umrlih nešto manji nego prethodne godine, to ne mijenja osnovnu sliku – prirodni priraštaj ostaje negativan, sa stopom od -4,6 promila. Drugim riječima, demografski gubitak stanovništva postaje konstanta, a ne izuzetak.
Posebno zabrinjava činjenica da je granica simboličnog pada već pređena: prvi put broj novorođenih spušta se ispod 9.000, što se u demografskim analizama često označava kao psihološka i statistička tačka ubrzane depopulacije.
U gotovo cijeloj teritoriji RS-a slika je ista – demografska praznina širi se i u manjim opštinama i u većim gradovima. Izuzeci su rijetki i statistički gotovo zanemarivi. U Kupresu, Istočnom Drvaru i Jezeru zabilježen je minimalni pozitivan priraštaj, ali u rasponu koji ne može promijeniti ukupni trend.
Najveći gubici bilježe se u urbanim i srednje velikim sredinama: Bijeljina (-395), Prijedor (-372), Doboj (-333) i Gradiška (-321) izdvajaju se kao lokalne zajednice u kojima je demografski pad posebno izražen. Ovakvi podaci ukazuju na to da problem nije ograničen samo na ruralna područja ili periferiju, nego zahvata čitavu strukturu društva.
Demograf Aleksandar Majić upozorava da se uzroci ne mogu svesti na jednu pojavu, ali da je ključni faktor starenje stanovništva i smanjenje fertilnog kontingenta. Kako ističe, broj žena u reproduktivnoj dobi se iz godine u godinu smanjuje, što automatski sužava bazu potencijalnih rođenja.
Drugim riječima, problem više nije samo u niskom natalitetu, nego u demografskoj inerciji – struktura stanovništva sama po sebi generiše pad, čak i bez dodatnih ekonomskih ili socijalnih šokova.
S druge strane, nešto niža stopa mortaliteta u odnosu na prethodne godine ne znači realno poboljšanje, već, kako se navodi u analizama, djelimičnu statističku kompenzaciju nakon pandemijskog perioda. Povećana smrtnost tokom ranijih godina sada se samo “ravna” u brojkama, bez stvarnog demografskog oporavka.
Posebno indikativan podatak jeste da i najveći grad u entitetu, Banja Luka, od 2019. godine bilježi negativan prirodni priraštaj, što ruši i posljednje percepcije o urbanim centrima kao demografski stabilnim zonama. Čak i u administrativno-ekonomskim središtima, broj umrlih nadmašuje broj rođenih.
Ono što ove brojke čini politički i društveno značajnim jeste činjenica da se demografija više ne može posmatrati kao dugoročni problem “koji dolazi”, već kao proces koji već traje i mijenja osnovnu sliku društva. Depopulacija, starenje i odlazak stanovništva više nisu projekcije – oni su sadašnjost.
U takvom kontekstu, RS ulazi u fazu u kojoj će ekonomske, socijalne i političke politike sve manje moći ignorisati demografske parametre. Jer iza svake statistike o natalitetu i mortalitetu stoji realno pitanje – ko ostaje, a ko odlazi, i kakvo društvo ostaje kada se brojke pretvore u dugoročni trend.
