Decenijama se Revolucionarna garda i vladajuća vjerska elita u Teheranu oslanjaju na složenu jednačinu koja kombinuje ideološku retoriku s pragmatičnom praksom; javno osuđuju Zapad, dok istovremeno u tišini rade na osiguravanju budućnosti svoje djece upravo u zapadnim prijestolnicama.
Ova kontradikcija, koja se ogleda u luksuznim životima djece zvaničnika u inostranstvu nasuprot teškim životnim uslovima običnih građana unutar Irana, postala je jedna od najočitijih proturječnosti u prirodi iranskog režima.
Kasra Orabi, istraživačica organizacije Ujedinjeni protiv nuklearnog Irana, ovu kontradikciju sažima riječima da je “iranski režim korumpiran do srži”, ističući da djeca političke elite žive u luksuzu na Zapadu “krvavim novcem”, dok režim istovremeno nameće stroga ograničenja vlastitom društvu i nastavlja širiti antiameričku retoriku.
Od Teherana do Washingtona: priča koja otkriva paradoks
U prestižnoj teheranskoj školi Iranzmin, obrazovnoj ustanovi rezervisanoj za djecu diplomata i više društvene klase, učenici su govorili više jezika i bez poteškoća se kretali između različitih kultura.
Jedna od tih učenica, tiha i povučena djevojka koja je djetinjstvo provela u Sjedinjenim Američkim Državama, godinama kasnije ponovo se pojavila u javnosti – ne u akademskim dvoranama, već na televizijskim ekranima širom svijeta, kao glasnogovornica ekstremista koji su 444 dana držali 52 Amerikanca kao taoce.
Riječ je o Masoumeh Ebtekar, koja je kasnije branila upad u američku ambasadu, nazivajući ga “najboljim potezom” za revoluciju. Ironija postaje još izraženija u narednoj generaciji: njen sin danas živi u Sjedinjenim Državama, gdje nastavlja školovanje i gradi akademsku karijeru u Los Angelesu, što je u oštroj suprotnosti s političkim diskursom koji je godinama zastupala njegova majka.
“Aghazadeh” – termin koji opisuje čitav fenomen
Ovo nije izolovan slučaj, već dio šireg fenomena u Iranu poznatog kao “Aghazadeh”, termin koji se koristi za djecu vladajuće elite koja vode raskošan život u inostranstvu.
Ova grupa koristi resurse zemlje kako bi sebi osigurala bolji život izvan nje, što ukazuje da se ne radi o pojedinačnim incidentima, već o mehanizmu duboko ukorijenjenom u sistemu.
Troslojna mreža na Zapadu
Prisustvo djece i rođaka režimskih zvaničnika na Zapadu nije slučajno, već dio organizovane i višeslojne strukture.
Prvi nivo čine studenti i akademici koji se upisuju na zapadne univerzitete i predstavljaju se kao obični imigranti, dok neki od njih održavaju veze s institucijama poput Revolucionarne garde, igrajući uloge u popravljanju imidža režima ili praćenju aktivnosti opozicije. Među imenima koja se u tom kontekstu spominju nalaze se Leila Khatami i Zeinab Hajjarian, koje pohađaju američke univerzitete.
Drugi nivo obuhvata biznismene i bivše zvaničnike koji ulaze u zapadne zemlje kao investitori, donoseći sa sobom ogromne iznose kapitala čije porijeklo često izaziva sumnje. Vjeruje se da oni imaju ulogu u transferu novca u inostranstvo putem poluzvaničnih kanala.
Treći nivo uključuje pojedince koji dobijaju direktna odobrenja sigurnosnih agencija za prebacivanje velikih suma novca u inostranstvo, često u zamjenu za uloge povezane s finansiranjem mreža ili aktivnosti bliskih režimu.
Od korupcijskih skandala do stabilnog života na Zapadu
Slučaj Mahmouda Reze Khavarija jedan je od najupečatljivijih primjera. On je pobjegao iz Irana 2011. godine nakon što je bio umiješan u jedan od najvećih slučajeva pronevjere u historiji zemlje, a kasnije se nastanio u Kanadi, gdje je posjedovao nekretnine vrijedne milione dolara u Torontu.
Fatemeh Larijani, kćerka Alija Larijanija, također je obavljala akademsku funkciju u Atlanti prije nego što je otišla pod pritiskom kritika, nakon što su mediji otkrili široko rasprostranjeno prisustvo rođaka iranskih zvaničnika u zemljama poput Velike Britanije i Kanade.
Strana imovina i sumnje u mreže utjecaja
Ovaj fenomen ne odnosi se samo na manje poznate ličnosti. Ime Mojtabe Hamneija, prema medijskim izvještajima, povezano je s mrežom imovine u inostranstvu, uključujući luksuzne nekretnine u Londonu, kao dio šireg portfelja investicija koji obuhvata Evropu i zemlje Zaljeva.
Qadimi tvrdi da je Hamnei godinama djelovao iz sjene, ukazujući na njegove veze s ekonomskim i sigurnosnim strukturama moći povezanim s Revolucionarnom gardom, što dodatno jača njegovu poziciju unutar političke jednačine u Iranu.
Oštar kontrast sa svakodnevicom običnih građana
Dok elita gradi život na Zapadu, stvarnost za većinu Iranaca unutar zemlje ostaje potpuno drugačija. Društvena ograničenja, uključujući stroga pravila oblačenja, i dalje su na snazi, hapšenja se nastavljaju, a ekonomski pritisci rastu.
Ovakav raskorak dodatno produbljuje osjećaj nepravde među građanima, koji sve češće ukazuju na dvostruke standarde vlasti.
Dugoročne strateške prednosti elite
Zand smatra da problem nadilazi puko licemjerje. Prema njenom tumačenju, djeca i rođaci iranskih zvaničnika integriraju se u zapadna društva, grade mreže odnosa i uče kako funkcionišu politički, ekonomski i društveni sistemi tih zemalja, što im u budućnosti daje značajne strateške prednosti.
U svjetlu ovih činjenica, u pojedinim istraživačkim i političkim krugovima sve su glasniji pozivi na oštriji pristup. Orabi zagovara da se prema iranskoj eliti postupa na isti način kao prema ruskim oligarsima, kroz sankcije i ograničavanje njihovog boravka u zapadnim zemljama.
Procjene ukazuju da hiljade rođaka iranskih zvaničnika žive na Zapadu, iako je te brojke teško precizno potvrditi, što dodatno oslikava razmjere ovog fenomena i složenost mreža koje ga održavaju.
