Naplata prihoda od akciza u 2025. je rekordna od osnivanja UIO, ali neto efekti u odnosu na 2023/2024. godinu, što se dijelom može objasniti niskom osnovicom u 2023. zbog gubitka prihoda od akciza na duhanske prerađevine usljed promjene režima plaćanja akciza, navodi Odjeljenje za makroekonomsku analizu Uprave za indirektno oporezivanje BiH.
Analiza strukture prihoda od akciza pokazuje da polovina suficita koji je ostvaren u naplati prihoda od akciza 2025. u odnosu na isti period 2024. potiče od naplate akciza na duhanske prerađevine.
Iako je suficit iznosio 33,7 mil KM to je daleko lošije od kretanja u 2024. Radi se o pogoršanju trendova koji su, zbog značaja akciza na duhanske prerađevine, doveli i do pogoršanja trendova u naplati ukupnih prihoda od akciza. Za ilustraciju, u 2024. suficit prihoda od akciza na duhanske prerađevine je iznosio čak 172 mil KM, što je predstavljalo 77,7% ukupnog suficita u naplati akciza.
Iz kretanja mjesečne naplate akciza na duhanske prerađevine uočava se tri perioda. Početak i kraj godine su obilježeni padom naplate akciza, dok su pozitivni trendovi zabilježeni od marta do septembra, uz izuzetak negativnog rasta u julu. Tek se naplata akciza u martu u apsolutnom iznosu približila prosječnom mjesečnom nivou naplate akciza na duhanske prerađevine u posljednjem kvartalu 2024. Mjesečne oscilacije stope rasta naplaćenih akciza su velike. Oscilacije se kreću u rasponu od čak 51,6 p.p., od -19,3% (oktobar) do +32,3% (juni).
U 2025.godini ostvarena je rekordna naplata od osnivanja UIO, ali neto efekti, tj. suficit prihoda odnosu na prethodnu godinu je nizak, daleko ispod suficita u 2021., 2022. i 2024. . Treba imati u vidu da je zbog promjene režima plaćanja akciza u 2023. suficit značajno niži, što se prelilo u suficit 2024.godine. No, i nakon te korekcije suficit u 2025. je značajno niži nego u ostalim postpandemijskim godinama.
Drugi mogući razlog za lošiju naplatu u 2025. jeste nepovoljna situacija na tržištu koja je dovela do promjene prodajne politike duhanskih kompanija. Treba imati u vidu da samo tri multinacionalne duhanske korporacije drže skoro 93% tržišta cigareta, te se svaka promjena poslovnih politika ili ad hoc poslovna odluka prema trenutačnoj procjeni stanja na tržištu menadžmenta ovih korporacija neminovno odražava na ukupnu naplatu akciza na duhanske prerađevine.
Mnogobrojni su faktori koji mogu uticati na reduciranje poslovnih planova, kao što su smanjena potrošnja dijaspore, sporiji rast turizma i prekograničnih prodaja u odnosu na očekivanja, kretanje cijena cigareta u susjednim zemljama i sl. U posljednje vrijeme se nameće i faktor supstitucije konzumiranja tradicionalnih cigareta elektronskim cigaretama i sličnim duhanskim proizvodima koji nisu obuhvaćeni akciznom politikom u BiH, te su cjenovno pristupačniji.
Iako nakon promjene režima plaćanja akciza na duhanske prerađevine podaci iz evidencije o izdatim akciznim markicama nisu u direktnoj vezi sa naplaćenim prihodima od akciza značajni su za sagledavanje trendova na tržištu cigareta i duhana, kao i za buduća kretanja naplate akciza.
Prema izvještajima za 2025. količina cigareta, mjerena brojem izdatih akciznih markica, povećana je za 5,9%, a vrijednost cigareta je bila veća čak za 10,9% u odnosu na 2024. S obzirom da su ostale značajne „zalihe“ akciznih markica kod duhanskih kompanija, sa vrijednosti akciza oko 100 mil KM, može se pretpostaviti da će se cigarete sa preuzetim markicama uvesti početkom 2026. godine, što će se odraziti na naplatu akciza u prvom kvartalu 2026.
Maloprodajne cijene cigareta su mijenjane u nekoliko navrata tokom 2025. U odnosu na prosječnu ponderiranu maloprodajnu cijenu u 2024. rast prosječne ponderirane cijene cigareta na kraju 2025. iznosi u apsolutnom iznosu 0,28 KM po paklici, odnosno 4,7%, što je u skladu sa inflacijom, navodi se u analizi UIO BiH.
