Sastanak u Jerusalemu između izraelskog premijera Benjamin Netanyahu i srpskog člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine Željka Cvijanović izazvao je niz reakcija u izraelskoj i regionalnoj javnosti, uz optužbe da je događaj prerastao u politički osjetljiv diplomatski signal sa širim implikacijama.
Šta se dešava kada visoki strani zvaničnik, koji je pod sankcijama zbog veličanja ratnih zločina i duboko ukorijenjen u separatističke ideje, dođe u posjetu Izraelu? Ako je riječ o srpskom članu Predsjedništva Bosne i Hercegovine, odgovor je topao doček i obećanje o "zaštiti hrišćana", prenosi Haaretz.
Velike sile se ovih dana baš i ne otimaju za posjetu Izraelu radi prijateljskih fotografisanja ili produbljivanja ekonomskih i diplomatskih veza.
To je primoralo najviše izraelske zvaničnike da stvaraju privid da su i dalje zauzeti i traženi, dočekujući nove strane lidere koji su još uvijek motivisani da kroče na izraelsko tlo. Tako imamo doček predsjednika Somalilanda (koju priznaje tačno jedna zemlja: Izrael) ili slavljenje novog "zlatnog doba" u odnosima sa Fidžijem (populacije 950.000).
Međutim, raskošan prijem koji je u Jeruzalemu ove sedmice priređen još jednom naizgled ezoteričnom stranom zvaničniku postavlja značajna pitanja o tome šta zaista motiviše ostatke izraelske vanjske politike, a istovremeno pruža nelagodan uvid u dubine diplomatskog dvoličja Netanjahuove vlade.
Željka Cvijanović je srpski član tročlanog Predsjedništva Bosne i Hercegovine, države uspostavljene Dejtonskim sporazumom kojim je okončan krvavi rat 1992-1995. godine.
Ona je i bivša predsjednica RS, entiteta sa srpskom većinom koji čini jedan dio Bosne i Hercegovine. Dakle, Cvijanović je šefica države upravo zbog svoje pozicije srpskog predstavnika u tročlanom predsjedništvu BiH.
Ali kada su Cvijanović ugostili premijer Benjamin Netanjahu i ministar vanjskih poslova Gideon Sa'ar, velika zastava istaknuta iza njihovog rukovanja, kao i male zastave na stolu za sastanke, bile su zastave RS, a ne Bosne i Hercegovine.
To nije diplomatski gaf. Bio je to namjeran pokušaj da se bosanskohercegovački entitet uzdigne na nivo države, što je činjenično netačno, uz čin političke provokacije.
Krhka bosanska država pod pritiskom je ultranacionalističkih, secesionističkih lidera RS koji teže ujedinjenju sa susjednom Srbijom i u tu svrhu vole da sebe portretiraju kao hrišćanske žrtve Bošnjaka muslimana, koje karakterišu kao džihadiste povezane sa Hamasom, ISIS-om i Iranom.
Ovdje postoji istorijsko skretanje pažnje. Tokom rata, snage bosanskih Srba počinile su masovna ubistva, uključujući genocid u Srebrenici nad 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, što je Međunarodni sud za bivšu Jugoslaviju i Međunarodni sud pravde odredio kao genocid i što predstavlja najgori zločin nad civilima u Evropi od Holokausta.
Istaknuti lideri RS negiraju genocid u Srebrenici, istovremeno pojačavajući demonizaciju Bošnjaka koja, posebno za mnoge bosanske muslimane, odjekuje huškanjem iz 1990-ih. Sama Cvijanović je pod sankcijama Ujedinjenog Kraljevstva zbog "veličanja ratnih zločinaca i negiranja genocida u Srebrenici".
Čak i za izraelsku vladu koja je opustošila Gazu i prijeti da sravni Liban sa zemljom, čini se pomalo previše očiglednim da takvi žestoki iredentisti i negatori genocida pronalaze tako prijemčivu publiku u Jerusalimu. Barem sastanak nije bio zakazan u Jad Vašemu.
U tvitu koji je Cvijanović podijelila, Sa'ar je napisao da su "razgovarali o potrebi zaštite hrišćanskih manjina u Bosni i Hercegovini". Gotovo da nema kraja neprobavljivim ironijama u ideji da je Izrael prirodni partner u odbrani hrišćanskih manjina (a, budući da su činjenice nepotrebna distrakcija, populacija Bosne i Hercegovine je gotovo tačno pola hrišćanska i pola muslimanska, što znači da tamo uopšte nema "hrišćanske manjine").
Možda vrijedi pitati katolike u Gazi, čija je jedina crkva bombardovana u izraelskom napadu u julu 2025. godine, kada je poginulo troje ljudi, ili Grke pravoslavce, čija je crkva bombardovana samo sedmicu dana nakon početka rata, kada je poginulo 18 osoba iz južnog Libana, od kojih je jedan sveštenik ubijen u izraelskom vazdušnom napadu u martu. Ili hrišćane iz Tajbeha na Zapadnoj obali, koji su izloženi zajedničkom nasilju doseljenika potpomognutom ravnodušnošću ili tihim učešćem državnih institucija.
Ili monahinje i monahe izložene svakodnevnom zlostavljanju u Starom gradu u Jerusalimu, gdje je policija fizički spriječila latinskog patrijarha Jerusalima da uđe u Crkvu Svetog groba – odluka koju je Netanjahu poništio tek nakon međunarodnog protesta.
Ispod poziva na odbranu hrišćana krije se uobičajena tema izraelskog i srpskog hipernacionalizma – omiljena i mađarskom Viktoru Orbanu – a koja je poznato gorivo za američku desničarsku podršku Izraelu: ideja da su obje zemlje posljednja linija odbrane judeo-hrišćanskog Zapada od neprijateljske muslimanske invazije, da su one žrtve, a ne agresori, i u takvim egzistencijalnim okolnostima, normativna pravila rata su igračke, a ne nužni principi.
Ta poruka je jasno izrečena u komentaru o sastanku koji je dao Mark Zel, predsjedavajući izraelskog ogranka Republikanske stranke, dok je istovremeno radio kao registrovani lobista u ime RS.
Dok se hvalio da je odigrao ključnu ulogu u organizovanju sastanka Netanjahu-Cvijanović, Zel naziva prorusku Republiku Srpsku "hrišćanskim demokratskim bedemom koji stoji između radikalnog islama i srca Evrope, i jednim od najdosljednijih prijatelja Izraela u svijetu".
Zelova objava – demagoška po tonu, transakcijska po prirodi – savršeno je usklađena sa širom vezom između Izraela i Srba, posebno preko granice u Republici Srbiji. Ministar vanjskih poslova Sa'ar proslavio je "OGROMAN korak naprijed u našim strateškim odnosima!" kada je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić boravio u posjeti u aprilu, nakon što je godinu dana ranije izjavio: "Uvijek ćemo biti uz Izrael i jevrejski narod".
Iza prijateljskog jezika krije se prijateljska suština. Već bliske odbrambene veze su intenzivirane od 7. oktobra 2023. godine; srpski izvoz naoružanja u Izrael porastao je 42 puta na 130 miliona dolara u 2025. godini, dok je prodaja izraelskog oružja Srbiji dostigla skoro 2 milijarde dolara iste godine, poslovi vjerovatno podmazani od strane Izraela Ajnhorma, bliskog saradnika i Netanjahua i Vučića, za kojim se u Izraelu traga zbog skandala "Katar-gejt", ali koji ostaje siguran i miran u Beogradu.
Povodom "FlagGate"-a, ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković uložio je zvaničan protest zbog "ozbiljnih" protokularnih nepravilnosti Izraela, navodno napominjući "propust da se pokaže poštovanje prema suverenitetu, ustavnom poretku i međunarodno priznatim simbolima" države koju on i Cvijanović predstavljaju.
Nije baš vjerovatno da će se Netanjahuova vlada – na tragu "priznavanja separatista" od Berbere do Banja Luke, ali ne i Palestine, zaljubljena u narativ o "muslimanskoj invaziji", simpatična prema negatorima genocida i rasističkim huškačima, sa nultom tolerancijom za poštovanje sopstvenog ustavnog poretka Izraela i čija policija hapsi Izraelce koji legalno ističu palestinsku zastavu – izvinjavati zbog nepoštovanja balkanske države koja joj ne može ponuditi uticaj u Moskvi, podsticaj njenoj predizbornoj kampanji ili oružje za popunu zaliha.
