Njemački list Frankfurter Allgemeine Zeitung objavio je analitički tekst svog novinara za Balkan Michaela Martensa, koji boravi u Sarajevu i već mjesecima istražuje kontroverzne tvrdnje o tzv. „Sarajevo safariju“ – navodima o stranim državljanima koji su tokom opsade grada navodno plaćali da učestvuju u ubijanju civila.
U prvom dijelu serijala, koji će imati ukupno tri nastavka, Martens se detaljno bavi ključnim izvorima koji su u posljednjim godinama oblikovali ovu kontroverzu u javnom prostoru: dokumentarnim filmom „Sarajevo safari“ slovenskog autora Mirana Zupaniča, knjigom Ezija Gavazzenija „Vikend snajperisti“ te publikacijom Domagoja Margetića „Plati i pucaj“. Njegov osnovni zaključak je da nijedan od ovih radova, prema njegovoj analizi, ne nudi čvrste, provjerljive i sudski održive dokaze koji bi potvrdili postojanje organizovanog fenomena stranih „snajperskih turista“.
Martens u uvodnom dijelu teksta podsjeća čitatelje u Njemačkoj na historijski kontekst opsade Sarajeva, kao i na način na koji je priča o „Sarajevo safariju“ ušla u javni diskurs. On ističe da se radi o izuzetno teškim i emotivno opterećenim ratnim temama, zbog čega je, kako navodi, posebno važno da se svaka tvrdnja podvrgne rigoroznoj provjeri izvora.
Posebnu pažnju posvećuje analizi dokumentarnog filma Mirana Zupaniča, u kojem se, kako navodi, koriste autentični arhivski snimci civilnih žrtava snajperske vatre, ali se kroz montažu i narativnu strukturu stvara dojam da su za određene zločine odgovorni strani plaćeni učesnici. Ključni problem, prema Martensu, jeste oslanjanje na anonimnog svjedoka čiji identitet nije poznat, niti je moguće nezavisno provjeriti njegove tvrdnje. On upozorava da kombinacija stvarnih ratnih snimaka i neprovjerenih izjava može proizvesti snažan emocionalni efekat koji nadilazi stvarnu dokaznu vrijednost materijala.
U nastavku analize, Martens se bavi knjigom Ezija Gavazzenija, koju ocjenjuje kao problematičnu zbog niza faktografskih grešaka, geografskih nesporazuma i nepreciznosti u opisu ratnih događaja na prostoru bivše Jugoslavije. Navodi da se u knjizi pojavljuju tvrdnje koje ukazuju na slabo poznavanje osnovnih činjenica o regionu, uključujući pogrešna tumačenja kretanja, vojnih operacija i međunarodnih ograničenja u ratnom periodu.
Jedan od ključnih primjera koje ističe odnosi se na navode o navodnim letovima stranih „vikend snajperista“ iz evropskih gradova prema Beogradu, što Martens dovodi u direktnu vezu s tadašnjim međunarodnim sankcijama i zabranama civilnog zračnog saobraćaja prema Saveznoj Republici Jugoslaviji. Prema njegovoj ocjeni, takvi logistički scenariji u većem obimu bili bi teško izvodivi bez da ostanu dokumentovani ili primijećeni od strane međunarodnih institucija i novinara prisutnih na terenu.
Martens dodatno konsultuje i druge novinare koji su tokom rata izvještavali iz regiona, uključujući britanskog reportera Tima Judaha, koji naglašava da je kretanje kroz ratnu Bosnu i Hercegovinu bilo izuzetno otežano i pod strogom kontrolom, što dodatno dovodi u pitanje ideju o organizovanim „turističkim“ dolascima na linije fronta.
Treći segment njegove analize posvećen je knjizi Domagoja Margetića, koju FAZ-ov novinar ocjenjuje kao najmanje vjerodostojan izvor u ovom kontekstu. On navodi da se u ovom djelu pojavljuju tvrdnje koje prelaze granicu dokumentarnog pristupa i ulaze u prostor spekulacija i teorija zavjere, uz oslanjanje na neprovjerljive izvore i anonimne iskaze.
Martens posebno problematizira činjenicu da su mnogi ključni „svjedoci“ u Margetićevoj knjizi ili anonimni ili preminuli, što onemogućava bilo kakvu ozbiljnu verifikaciju njihovih navoda. Također se osvrće na činjenicu da pojedini navodni izvori, koji se u knjizi predstavljaju kao ključni svjedoci, nisu ostavili nikakav trag u drugim relevantnim dokumentima ili memoarima iz ratnog perioda.
U završnom dijelu teksta, FAZ naglašava da dosadašnje istrage, uključujući i pravosudne postupke pokrenute u Bosni i Hercegovini nakon objave filma, nisu rezultirale optužnicama niti materijalnim dokazima koji bi mogli potvrditi postojanje organizovanog sistema stranih učesnika u snajperskim napadima na Sarajevo.
Martens zaključuje da, iako se ne može kategorički isključiti mogućnost pojedinačnih i izolovanih incidenata u ratnim okolnostima, trenutno dostupni izvori ne pružaju osnov za tvrdnje o široko rasprostranjenoj ili sistematski organizovanoj pojavi. On upozorava da se u javnom prostoru često stvara narativ koji nije proporcionalan težini i kvalitetu dostupnih dokaza.
Njegovo istraživanje, kako je najavljeno, nastavlja se u naredna dva nastavka, u kojima će se posebno fokusirati na svjedočenja iz Sarajeva i dodatne aspekte koji bi mogli doprinijeti potpunijem razumijevanju ove kontroverzne i osjetljive teme.
