Šef NATO-a djeluje prebrzo da bi ignorisao sve prihvaćeniju ideju "evropskog stuba" unutar NATO-a...
Kada je generalni sekretar NATO-a Mark Rutte rekao Evropskom parlamentu da se kontinent ne može braniti bez SAD-a i da oni koji misle drugačije trebaju "nastaviti sanjati", on je učinio više od pukog opisivanja vojne zavisnosti Evrope; on je tu zavisnost transformisao u političku doktrinu. Također se pozicionirao ne toliko kao vođa saveza potencijalno jednakih, već kao glasnogovornik evropske strateške rezignacije.
Rutteov pogled na evropsku odbranu slijedi poznatu, ali sve neodrživiju logiku: nuklearno odvraćanje jednako je američkoj odbrani; američka odbrana jednaka je evropskoj sigurnosti; stoga je evropski strateški suverenitet iluzija.
Ali ovaj lanac zaključivanja je mnogo krhkiji nego što se čini. Prije svega, iako ukupna strateška stabilnost Evrope zavisi od nuklearnog odvraćanja, većina stvarnih sigurnosnih izazova u euroatlantskom prostoru, od hibridnih operacija do ograničenih konvencionalnih scenarija, razvila se i nastavit će se razvijati znatno ispod nuklearnog praga.
Ovo je nešto što NATO-ov vlastiti stav o odvraćanju prepoznaje. Pretjerano naglašavanje nuklearne dimenzije riskira previđanje ključne važnosti konvencionalne mase, održivosti, logistike, visokokvalitetnih obavještajnih podataka, protuzračne odbrane i industrijske dubine, područja u kojima je Evropa slaba političkim izborom. Štaviše, nuklearna debata u Evropi nije binarna. Kontinent nije osuđen da bira između potpune ovisnosti o američkom kišobranu i potpune ranjivosti.
Ozbiljna diskusija o ulozi francuskih i britanskih snaga odvraćanja unutar evropskog okvira, politički složene, da, ali strateški zamislive, više nije tabu. A ukazivanjem na pretjerano visoke troškove razvoja evropskih nuklearnih snaga od nule, Rutteovo potpuno zanemarivanje evropskog strateškog djelovanja u nuklearnom polju zaobilazi ovu evoluciju umjesto da se u nju uključi.
Osim toga, šef NATO-a previše brzopleto odbacuje sve prihvaćeniju ideju o "evropskom stubu" unutar NATO-a. Naravno, dodana vrijednost EU trenutno se najbolje ilustruje u stvaranju integriranijeg i dinamičnijeg evropskog odbrambenog tržišta, koje Evropska komisija aktivno promovira. Ali Rutte potcjenjuje postojeće evropske vojne kapacitete.
Evropske zemlje već imaju na raspolaganju napredne zračne snage, podmornice svjetske klase, značajnu pomorsku moć, najsavremenije raketne i protivvazdušne odbrambene sisteme, sajber stručnost, svemirska sredstva i jednu od najvećih odbrambenih industrijskih baza na svijetu. A kada je u pitanju odbrana Ukrajine, evropski saveznici, uključujući Francusku, značajno su proširili svoje obavještajne doprinose.
Problem, dakle, nije toliko u oskudici, koliko u nacionalnoj i industrijskoj fragmentaciji, praćenoj rizikom od tehnološke stagnacije i nedovoljnih ulaganja u ključne faktore kao što su proizvodnja municije, vojna mobilnost, obavještajne službe, nadzor i izviđanje, sateliti, dopunjavanje gorivom u zraku i integrirane komandne strukture.
Kao što su pokazali satelitski projekti poput satelitskih komunikacija vlade EU i satelitske konstelacije IRIS², ovo su područja koja se mogu poboljšati za mjesece i godine, a ne za decenije. Ali reći Evropljanima da je suverenitet fantazija moglo bi lako uništiti politički zamah potreban za njihovo rješavanje. Konačno, Rutteova poruka je čudno neusklađena čak i sa porukom Washingtona.
Američki predsjednici već dugo zahtijevaju da Evropa preuzme mnogo veću odgovornost za vlastitu odbranu, a u svom drugom mandatu, američki predsjednik Donald Trump je tu poruku podigao na nove nivoe, od podjele tereta do prebacivanja tereta. Ali istovremeno govoriti Evropi da se mora sama snalaziti, pod uslovom da nastavi kupovati oružje proizvedeno u SAD-u, i da nikada ne može istinski uspjeti, nije strateška jasnoća, već kognitivna disonanca.
Evropa više ne može ignorisati političku realnost. Bez obzira na to šta neko misli o Trumpu i njegovoj destruktivnoj politici, smjer američke vanjske politike je nepogrešiv: Evropa više nije prioritet. Strateški centar gravitacije SAD-a sada se nalazi u Indo-Pacifiku, a dominacija SAD-a na zapadnoj hemisferi je važnija od odbrane Evrope.
U ovom promijenjenom kontekstu, stavljanje svih evropskih "sigurnosnih jaja" u korpu SAD-a nije razumno.
Međutim, ništa od ovoga ne znači da bi Evropa trebala napustiti NATO ili aktivno prekinuti transatlantske veze. Umjesto toga, to znači priznanje da su savezi između ravnopravnih jači od onih izgrađenih na zavisnosti. Evropa koja se može vojno, industrijski i politički osloniti na sebe predstavlja pouzdanijeg i vrijednijeg saveznika. A 80 godina star transatlantski savez će trajati samo ako Sjedinjene Američke Države i Evropa postignu novi sporazum.
Kako se transatlantski saveznici suočavaju s manje direktnim usklađivanjem interesa i vrijednosti, Rutte bi trebao promovirati uravnoteženiji NATO sa snažnim evropskim stubom, a ne da ga potkopava.
