Njemački dnevni list Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) u svom najnovijem izdanju objavio je opsežnu analizu političke prošlosti predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, vraćajući u javni prostor njegove izjave iz perioda devedesetih godina, kada je kao mladi politički aktivista Srpske radikalne stranke govorio o svom odlasku u ratnu zonu u Bosni i Hercegovini.
Tekst novinara Michaela Martensa, objavljen pod naslovom „Snajperisti na Jevrejskom groblju“, bavi se periodom Vučićeve mladosti, njegovim političkim angažmanom u vrijeme rata, ali i njegovim kasnijim političkim usponom do pozicije predsjednika Srbije.
Martens istraživanje započinje pričom o Sarajevu i njegovoj jevrejskoj zajednici, koja je gotovo potpuno uništena tokom Holokausta. Kroz historijski pregled grada, autor podsjeća i na književne zapise nobelovca Ive Andrića, a zatim prelazi na ratne godine i posljedice opsade Sarajeva.
Posebnu pažnju u tekstu zauzima Jevrejsko groblje u Sarajevu, mjesto koje je tokom rata predstavljalo jednu od najvažnijih strateških tačaka sa kojih je grad bio izložen snajperskoj vatri i granatiranju.
Martens podsjeća da je opsada Sarajeva trajala od 1992. do 1995. godine i da je tokom tog perioda ubijeno više od 11.000 ljudi. U tekstu navodi:
„Jedno od poprišta opsade bilo je upravo Jevrejsko groblje u Sarajevu. Viši dijelovi groblja, smještenog na padini brda, bili su pod kontrolom srpskih snaga. Odatle su snajperisti držali grad na nišanu. Britanski general Michael Rose, koji je jedno vrijeme komandovao mirovnim snagama UN-a u Sarajevu, izjavio je pred Haškim tribunalom da je Jevrejsko groblje stalno predstavljalo opasno polazište za granatiranje i snajpersko djelovanje po gradu. Sa položaja na groblju gađana je i gradska bolnica u naselju Marijin Dvor, u dnu sarajevske kotline. Jedan hirurg zaposlen u toj bolnici svjedočio je pred sudom da su pacijenti i medicinsko osoblje više puta ranjavani snajperskom vatrom koja je dolazila iz pravca Jevrejskog groblja.“
Nakon historijskog uvoda, autor u fokus stavlja Aleksandra Vučića i njegovu ratnu biografiju iz perioda kada još nije bio poznat široj javnosti.
Martens naglašava da informacije o Vučićevom boravku u Sarajevu nisu nastale kao dio političkih optužbi njegovih protivnika, već da potiču iz njegovih vlastitih izjava koje je davao tokom devedesetih godina.
U tekstu FAZ-a navodi se:
„Čovjek koji je kao mladi dobrovoljac, makar izvjesno vrijeme, bio prisutan na tom mjestu, usred zločinačkih događanja na Jevrejskom groblju u Sarajevu, kasnije će postati poznat i moćan – današnji predsjednik Srbije Aleksandar Vučić. Nisu njegovi protivnici niti klevetnici ti koji su u javnost plasirali ovaj neprijatan detalj iz njegove biografije. O tome je devedesetih godina u više intervjua govorio upravo on sam, i to s ponosom. Ti intervjui objavljeni su u listovima koji odavno više ne izlaze i koji su ostavili vrlo malo tragova na internetu. Zbog toga mnoge Vučićeve izjave u kojima se hvalio svojim učešćem kao ratni dobrovoljac nisu prešle put od štampane prošlosti do digitalne sadašnjosti i ostale su relativno nepoznate. Međutim, onaj ko istražuje fondove Narodne biblioteke Srbije u Beogradu, u papirnim arhivama naići će na brojne tragove.“
Kako navodi Martens, upravo su arhivi starih novina bili ključni za rekonstrukciju perioda u kojem je Vučić bio jedan od mladih kadrova Srpske radikalne stranke Vojislava Šešelja.
U tekstu se podsjeća na intervju koji je 1994. godine objavio srbijanski list Duga, u kojem je Vučić predstavljen kao političar u usponu unutar radikalskog pokreta.
FAZ:
„Vučić je 1994. godine već važio za političara u usponu u Srpskoj radikalnoj stranci, koju je predvodio vođa paravojnih formacija Vojislav Šešelj, a za koju se pretpostavlja da ju je osnovala ili barem djelimično kontrolisala srbijanska državna bezbjednost.“
Martens u nastavku opisuje detalje iz tog intervjua, uključujući i navode da je novinar tokom posjete Vučićevoj sobi kod roditelja primijetio „ratne trofeje“ na zidovima, bez dodatnog objašnjenja o čemu se tačno radilo.
Nakon toga slijedi Vučićeva izjava iz tog perioda:
„Kada je počeo rat u Bosni, ja sam otišao u srpsko Sarajevo i prijavio se kao dobrovoljac.“
Prema pisanju FAZ-a, Vučić je tada svoj odlazak obrazložio riječima da je otišao „da bi branio srpstvo“, a u istom intervjuu govorio je i o svom boravku na Jevrejskom groblju.
„Časopisu Duga Vučić je 1994. godine rekao da je ‘neko vrijeme bio na Jevrejskom groblju’ prije nego što je otišao na Pale.“
Njemački novinar potom razdvaja ono što je dokazano od onoga za šta ne postoje potvrde. U tekstu navodi da nema dokaza da je Vučić lično učestvovao u zločinima, ali istovremeno ukazuje na njegovu tadašnju političku pripadnost i podršku politici Srpske radikalne stranke.
FAZ:
„Iz Vučićevog intervjua nije jasno šta je tačno radio na Jevrejskom groblju u Sarajevu. Da li je i on pucao na grad? Da li je i on ubijao civile? Koja je bila njegova uloga? Izvjesno je, međutim, da za tvrdnju koja se posljednjih mjeseci pojavljuje u javnosti – da je Vučić navodno vodio bogate strance koji su kao ‘vikend-snajperisti’, uz novčanu nadoknadu, sa srpskih položaja pucali na civile u Sarajevu, prvenstveno na žene i djecu – ne postoje nikakvi vjerodostojni dokazi. Ali takve senzacionalističke priče nisu ni potrebne da bi se zaključilo da se budući predsjednik Srbije kao mladi ratni dobrovoljac stavio u službu duboko zločinačke politike.“
U nastavku teksta Martens se vraća na Vučićeve političke stavove nakon rata i intervju iz 1997. godine objavljen u časopisu Velika Srbija, glasilu Srpske radikalne stranke.
Tada je Vučić već bio generalni sekretar stranke, a u intervjuu je govorio o svom ratnom iskustvu.
FAZ prenosi:
„U tom zaista kriznom periodu za naš narod našao sam se u dilemi koja je morila mnoge, posebno mlađi svijet, koju je razriješio moj četrdesetodnevni boravak kao dobrovoljca u Sarajevu.“
U istom razgovoru, prema navodima njemačkog lista, Vučić je tvrdio da je ukupno osam mjeseci proveo na teritorijama Bosne i Hercegovine pod kontrolom bosanskih Srba, od čega dva mjeseca „na frontu“.
Također je citirana njegova tadašnja izjava:
„Ako mislite da sam se zalagao za Hrvate ili muslimane – nisam, i ne pada mi na pamet da se stidim toga.“
Martens navodi da su takve izjave bile dio tadašnje politike Srpske radikalne stranke, koja je zagovarala teritorijalne pretenzije prema dijelovima Bosne i Hercegovine i Hrvatske.
U završnici teksta FAZ analizira političku transformaciju Aleksandra Vučića i njegov prelazak od radikalnog političara iz devedesetih do predsjednika Srbije koji danas govori o evropskim integracijama i poštovanju Dejtonskog sporazuma.
Ipak, Martens upozorava na kontinuitet određenih poruka u dijelu srbijanske javnosti i medija bliskih vlastima.
„Danas Vučić govori drugačije. U političkoj retorici prihvatio je Dejtonski sporazum i poštuje teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine. Ipak, u medijima bliskim Vučiću i dalje je prisutan revizionistički ton – upravo onakav kakav je najavljivao još 1997. godine.“
Na kraju teksta autor podsjeća na jednu od Vučićevih izjava iz tog perioda:
„Na kraju će Srbi podići glavu i vratiti svoje zemlje. Potrebno je samo još malo sačekati.“
Martens završava tekst pitanjem koje ostaje otvoreno za evropske kreatore politika:
„Da li se to čekanje bliži kraju?“
