Ali kihanje ne mora uvijek da znači prehladu.
Sezona prehlada je stigla i svuda oko nas se čuje kihanje – neko to obavi jedva čujno, a neko iz sveg glasa. Ima li to ikakve veze s tim da li kija muškaraci ili žena? I zašto nije dobro potiskivati kihanje?
Kihanje (latinski: sternutio) je spontano, eksplozivno izbacivanje vazduha kroz nos i usta. Najčešće ga izazove nadražaj nosne sluzokože, recimo kada smo prehlađeni.
Ali kihanje ne mora uvijek da znači prehladu. Može ga izazvati i prašina, polen, dim, mirisi jakih parfema, životinjska dlaka, pa čak i nagla promena temperature.
Mnogo rjeđe, kihanje mogu da izazovu i iznenadna svjetlost – a u nekim slučajevima čak i seksualno uzbuđenje: oba ova fenomena su dijelom nasljedna.
Iznenadno kihanje pri izlaganju svjetlosti naziva se fotični refleks kihanja ili ACHOO-sindrom. Kada iznenada pređemo iz tame na jako svjetlo, očni nervi se aktiviraju. Budući da su očni i trigeminalni nerv koji pokreće kijanje vrlo blizu, mozak “pobrka”“ signale i pokrene kihanje. Ono obično prestaje – kad se oči naviknu na svjetlost i zjenice ponovo suze.
Takozvani honeymoon rinitis (upala nosne sluzokože tokom medenog mjeseca) je fenomen kada se kao sporedno dejstvo seksualnog uzbuđenja jave simptomi prehlade – zapušen nos koji curi i kihanje. Ali ne radi se o infekciji. Smatra se da nastaje zbog prisustva erektilnog tkiva u nosu, koje se tokom seksualnog uzbuđenja može napuniti krvlju, kao sporedni efekat djelovanja autonomnog nervnog sistema koji istovremeno izaziva promjene u polnim organima kod muškaraca i žena.
Postoji i srodno stanje, seksualno izazvano kijanje, kada ljudi počnu da kijaju – ponekad i nekontrolisano – tokom seksualne aktivnosti ili čak samo pri pomisli na nju. Smatra se da je sa ovim fenomenom povezano i zapušenje nosa koje se često javlja kao neželjeni efekat pri upotrebi sildenafila (Vijagre) i sličnih lijekova.
Anatomija kihanja – muškarci i žene
U svakom slučaju – kao i kada se pojavi stimulus – signali se šalju putem trigeminalnog živca do moždanog debla. Tamo se aktiviraju mišići lica, vrata i grudnog koša. Dijafragma se steže, duboko udahnemo, glava se zabacuje unazad, glasnice se nakratko zatvaraju, pritisak se povećava u plućima – i onda: bum!
Koliko će to biti glasno, zavisi od više faktora. Ključnu ulogu ima veličina rezonantnog prostora
„Uobičajeno je mišljenje da muškarci imaju veći rezonantni prostor, jer su im pluća, grlo i grkljan većeg obima”, objašnjava Kristijan Bec, direktor Klinike za bolesti uha, nosa i grla na Univerzitetskoj klinici Hamburg-Ependorf. „Zato muškarci često kišu glasnije.”
Ali, pored fizioloških razlika, i ponašanje može igrati ulogu, kaže Bec. “Pretpostavljam – i to je više zapažanje nego naučno dokazano – da neki muškarci namjerno kijaju što glasnije, kao da žele svima da stave do znanja da su prehlađeni. To im se, uostalom, često i pripisuje.”
Ipak, to nije potvrđeno istraživanjima. Ako se dovoljno koncentrišemo, možemo donekle da utičemo na jačinu i intenzitet kihanja – i muškarci i žene podjednako.
Kihajte – kako vam drago.
Tiho hrkanje može izgledati pristojnije, ali biološki to zapravo nema smisla, objašnjava dr. Bec.
“Evolutivno gledano, kihanje je prilično sebičan proces.” Cilj nije da poštedimo druge, nego da zaštitimo sebe. Tijelo pokušava da pod velikim pritiskom i brzo iz disajnih puteva izbaci strane čestice, prašinu ili uzročnike bolesti.
Ako kihanje pokušavamo da potisnemo ili previše prigušimo, time zapravo sprečavamo prirodni mehanizam čišćenja.
„U osnovi, trebali biste kihnuti onako kako vam se prohtije - tako da ono što treba izaći, zaista i izađe“, kaže Bec.
Zašto je zadržavanje kihanja štetno
Iz obzira prema drugima neki ljudi pokušavaju da kijanje potpuno zadrže – recimo tako što pritisnu nos. Ali to može da ima loše posljedice.
Vazduh koji izbacimo tokom kihanja dostiže brzinu od 160 do 180 kilometara na čas – dakle, kao uraganska oluja! Ako u tom trenutku zatvorimo nos, pritisak se oslobađa ka unutra
To može uzrokovati pucanje sitnih krvnih sudova ili tkiva u nosu, a bakterije i čestice mogu biti potisnute u sinuse ili čak srednje uho. Rezultat može biti upala, bol ili čak oštećenje bubne opne.
Dakle, kihanje nikada ne treba potpuno suzbijati.
Ako je moguće – sklonite se od drugih kad vam se kija
Dok kijamo, izbacujemo u vazduh kapljice koje mogu da sadrže viruse i bakterije. Istraživači sa Masačusetskog instituta za tehnologiju (MIT) otkrili su da te kapljice lete mnogo dalje nego što se mislilo – ne samo dva, već i do 12 metara ili više!
Tako se uzročnici bolesti mogu širiti čitavom prostorijom, pa i dalje od nje.
Kristijan Bec zato savjetuje da tokom prehlade ne pokušavamo da potisnemo kihanje, nego da se – ako možemo – malo sklonimo od drugih.
Ako se kihanje javlja rijetko, uzrok može biti suh zrak – tada pomaže povećanje vlažnosti u prostoriji ili vlaženje nosa, na primjer sprejem s morskom vodom.
