Uprkos dvodecenijskim naporima i ekonomskom rastu koji nadmašuje prosjek Evropske unije, zemlje Zapadnog Balkana ostvarile su samo simboličan napredak u približavanju EU standardima. Najnoviji izvještaj Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD), pod naslovom „Rezultati ekonomske konvergencije Zapadnog Balkana 2025“, nudi realan, ali obeshrabrujući presjek trenutnog stanja: zaostajanje regiona za EU ostaje duboko ukorijenjeno i teško prevazilazivo.
Prema OECD-u, bruto domaći proizvod (BDP) po stanovniku na Zapadnom Balkanu, izražen po paritetu kupovne moći, dostigao je 2023. godine tek nešto manje od 40 posto prosjeka Evropske unije. To predstavlja rast od svega 13 procentnih poena u odnosu na 2003. godinu – gotovo zanemarivo ako se uzmu u obzir ambicije o punopravnom članstvu i ekonomskoj integraciji.
Iako je BDP u regionu porastao za 120 posto – sa 9.725 na 21.305 dolara – OECD naglašava da je konvergencija više rezultat unutrašnjeg rasta nego približavanja EU standardima. Drugim riječima, Balkan raste, ali Evropa mu i dalje bježi.
Analiza je obuhvatila 35 pokazatelja, raspoređenih u pet ključnih oblasti: infrastruktura i povezanost, vještine, poslovno okruženje, digitalna transformacija i zelena ekonomija.
Najveći napredak ostvaren je u infrastrukturi i povezanosti, ali čak i tu, upozorava OECD, ukupan učinak je ispod očekivanja. Željeznička infrastruktura je zastarjela, a energetski sistem i dalje se oslanja na neefikasne termoelektrane na ugalj, što uzrokuje velike gubitke energije.
Pozitivan pomak zabilježen je u digitalnoj sferi, gdje su značajne investicije dovele do povećanja povezanosti. Penetracija mobilnih mreža gotovo je dostigla nivo EU, a internet koristi preko 95 posto stanovništva u regionu.
Međutim, klaster vještina ostaje najslabija karika. I pored blagog napretka, nezaposlenost mladih, niska stopa aktivnog stanovništva i neadekvatne politike prekvalifikacije ozbiljno koče razvoj tržišta rada.
Najbolje ocijenjena oblast, poslovno okruženje, takođe je izgubila zamah. Iako su banke stabilnije, a investicioni ambijent djelimično unaprijeđen, pristup finansijama – posebno za mala i srednja preduzeća – i dalje je ograničen. Korupcija, neformalna ekonomija i slaba vladavina prava dodatno odbijaju investitore i guše konkurenciju.
U domenu digitalne transformacije, OECD ističe da je region pokazao zavidan tempo razvoja. IT sektor postaje snažan oslonac rasta, a i građani i firme sve više koriste digitalne alate i servise.
No, najveći problem ostaje zelena agenda. Zapadni Balkan ne samo da ne napreduje već nazaduje u ovoj oblasti. Emisije ugljen-dioksida, rasipanje resursa i spora implementacija zelenih politika udaljavaju region od klimatskih i ekoloških ciljeva EU.
OECD zaključuje da je ekonomska konvergencija sa EU za Zapadni Balkan više strateška nužnost nego realnost. Bez odlučne borbe protiv sistemske korupcije, reforme energetskog sektora i snažnijeg ulaganja u obrazovanje i vještine, Balkan će ostati „vječiti kandidat“ – i politički i ekonomski.
