Sabotaža gasovoda Sjeverni tok, koja je u septembru 2022. godine potresla evropsku energetsku scenu, i dalje je u fokusu međunarodnih istraga, uz niz međusobno suprotstavljenih verzija o mogućim počiniocima i motivima.
Prema pisanju britanskog lista The Times, koji se poziva na izvore uključene u istragu, za napad na infrastrukturu odgovorna je manja grupa ukrajinskih civila i profesionalnih ronilaca. U istom izvještaju navodi se i da je među učesnicima bila bivša manekenka pod kodnim imenom „Freya“, za koju se tvrdi da je imala značajnu ulogu zbog svojih ronilačkih sposobnosti.
Eksplozije koje su oštetile sistem Sjeverni tok 2 i ranije su izazvale talas spekulacija u međunarodnoj javnosti, a prvobitne sumnje bile su usmjerene prema mogućim državnim akterima, uključujući i velike svjetske obavještajne službe.
Međutim, prema navodima iz novog istraživačkog materijala, operacija je navodno planirana u okvirima ukrajinskih vojnih struktura, uz učešće civilnih specijalista za dubinsko ronjenje i logističku podršku koja je omogućila pristup kritičnim tačkama na morskom dnu.
Procjene iz istrage govore da je cijela operacija koštala oko 250.000 dolara, a planiranje je, prema istim tvrdnjama, uključivalo i pojedine visoke vojne strukture. Ukazuje se i na to da su određeni elementi ukrajinskog vojnog vrha bili informisani o mogućim aktivnostima, iako zvanični Kijev takve navode dosljedno negira.
Navodno je korištena iznajmljena jahta kako bi se operativna grupa približila lokacijama gasovoda u Baltičkom moru, gdje su eksplozivne naprave postavljene na dubinama koje dosežu i do 80 metara. Eksplozije su se dogodile 26. septembra 2022. godine i izazvale su ozbiljna oštećenja na cijevima, uz istovremeno ispuštanje velikih količina metana u atmosferu.
Istrage koje su uslijedile uključivale su i forenzičku analizu plovila koje je navodno korišteno u operaciji, pri čemu su pronađeni različiti materijalni i biološki tragovi. Više osoba povezanih s slučajem nalazi se pod istragom ili na potjernicama u pojedinim evropskim državama.
Dok dio osumnjičenih odbacuje bilo kakvu povezanost s događajem, istraga i dalje traje, a slučaj se u međunarodnim okvirima vodi kao jedan od najsloženijih primjera sabotaže kritične energetske infrastrukture u Evropi.
Ovaj incident dodatno je otvorio pitanje ranjivosti energetskih sistema i njihove uloge u savremenim geopolitičkim odnosima, posebno u kontekstu rastućih tenzija između ključnih globalnih aktera.
