Nakon što je u Foči održana javna rasprava o projektu hidroelektrane “Buk Bijela”, ista tema otvorena je i u Plužinama u Crnoj Gori, gdje je predstavljen nacrt Studije uticaja na životnu sredinu za jedan od najvećih energetskih zahvata planiranih na Drini u posljednjih nekoliko decenija.
Dok investitori – elektroprivrede Republike Srpske i Srbije – projekat predstavljaju kao ključni korak ka jačanju proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora, dio stručne i ekološke javnosti upozorava da bi cijena takve “zelene tranzicije” mogla biti trajno narušavanje jednog od najosjetljivijih riječnih ekosistema u regionu.
Jezero duže od 11 kilometara
Prema projektnoj dokumentaciji, izgradnjom brane planirano je formiranje akumulacionog jezera dugog oko 11,5 kilometara, zapremine gotovo 16 miliona kubnih metara vode. Sama brana trebala bi biti visoka 57 metara, sa krunom dugom 187 metara, čime bi “Buk Bijela” postala jedan od najvećih infrastrukturnih objekata na ovom dijelu Balkana.
Takva intervencija u prirodni tok Drine, upozoravaju pojedini stručnjaci, ne bi bila samo tehnički poduhvat, već i radikalna promjena pejzaža i hidrologije cijelog područja uz granicu Bosne i Hercegovine i Crne Gore.
Ekolozi upozoravaju na sudbinu Tare i mladice
Ekološke organizacije iz obje države već godinama vode kampanju protiv izgradnje ove hidroelektrane, posebno zbog straha da bi projekat mogao indirektno ugroziti i kanjon rijeke Tare, koji je dio zaštićenog prirodnog naslijeđa.
Jedan od najčešće isticanih argumenata odnosi se na riblji fond, posebno na mladicu – jednu od najugroženijih i najvrjednijih riječnih vrsta u Evropi. Ekolozi upozoravaju da se upravo na ovom području nalazi oko 40 posto njene ukupne populacije, te da bi promjene u režimu voda i fragmentacija riječnog toka mogle dovesti do njenog nestanka u relativno kratkom roku.
Stručni tim: Utjecaj će biti sličan onome nakon HE “Piva”
S druge strane, autori studije i dio akademske zajednice smatraju da se negativni scenariji preuveličavaju. Hidrološki modeli, kako navode, ne ukazuju na dramatične promjene u toku rijeke Tare niti na značajnije poremećaje u turizmu, posebno u sektoru raftinga koji je jedna od glavnih ekonomskih grana ovog područja.
Kao primjer navodi se iskustvo nakon izgradnje hidroelektrane “Piva”, gdje su, uprkos početnim strahovima, vremenom razvijeni i zaštićeni prirodni resursi, uključujući i formiranje Parka prirode Piva.
Lokalna vlast vidi razvojnu šansu
Opštinske vlasti u Plužinama poručuju da se projekat ne smije posmatrati isključivo kroz prizmu rizika, već i kao potencijalna razvojna prilika za područje koje se decenijama suočava s odlaskom stanovništva i nedostatkom investicija.
Sličan stav ranije su iznijele i vlasti u Foči, koje očekuju da bi izgradnja hidroelektrane mogla otvoriti nova radna mjesta, unaprijediti infrastrukturu i dugoročno povećati prihode lokalnih budžeta.
Investitori obećavaju mjere zaštite
Iz Elektroprivrede Republike Srpske ističu da su u projekt uključene i mjere zaštite okoliša, među kojima je i planirana izgradnja mrestilišta za mladicu i pastrmku, što se navodi kao jedan od ključnih uslova za dobijanje ekološke dozvole.
U Elektroprivredi Srbije i institucijama Republike Srpske naglašavaju da se projekat provodi u skladu s međunarodnim standardima i da se izdavanje ekološke dozvole očekuje u narednom periodu, čime bi se otvorio put za nastavak radova na terenu.
Investicija od 250 miliona eura
Ukupna vrijednost hidroenergetskog projekta procjenjuje se na oko 250 miliona eura. Kamen temeljac položen je prije pet godina, ali je realizacija usporena zbog pravnih sporova, međunarodnih reakcija i procedura vezanih za zaštitu okoliša.
Ako projekat dobije konačno zeleno svjetlo, izgradnja “Buk Bijele” mogla bi trajno promijeniti energetski, ali i ekološki i turistički pejzaž gornjeg toka Drine – otvarajući pitanje koje u regionu ostaje bez jasnog odgovora: da li je svaka hidroelektrana zaista zelena ili je to samo etiketa koja prikriva dugoročne posljedice.
