Skup održan u Zagrebu, na kojem su predstavljeni modeli budućeg teritorijalnog uređenja Bosne i Hercegovine, ponovo je otvorio jedno od najosjetljivijih političkih pitanja u regionu – pitanje granica, unutrašnje strukture i interpretacije Dejtonskog poretka.
Iako se formalno radi o akademsko-stručnom događaju, sadržaj prezentovanih mapa izazvao je snažne reakcije u javnosti BiH i šireg regiona.
U središtu pažnje našla se karta koju je predstavio Ivan Pepić sa Sveučilišta obrane i sigurnosti “Dr. Franjo Tuđman”, na kojoj je Bosna i Hercegovina prikazana kroz koncept teritorijalne reorganizacije na nekoliko etnički definisanih jedinica. Takva vizualizacija, u kojoj se država razdvaja na više entitetskih cjelina, uključujući i posebno definisanu “hrvatsku republiku”, odmah je otvorila pitanje političke poruke koja stoji iza ovakvog prikaza.
Akademska prezentacija ili politički signal
Iako organizatori i učesnici događaja ovakve prijedloge često predstavljaju kao teorijske modele ili analitičke scenarije, u kontekstu Bosne i Hercegovine svaka karta ima političku težinu. Historijsko iskustvo regiona pokazuje da vizualne projekcije teritorija rijetko ostaju u akademskoj sferi, već se često prelijevaju u političke debate, pa i programe određenih aktera.
U tom smislu, posebno je osjetljivo pitanje prikaza tzv. “Croat Republic”, koja u ovom modelu obuhvata prostore zapadne Hercegovine, dijelove srednje Bosne i Posavine, ali i šire teritorije nego što bi to odgovaralo postojećoj demografskoj i političkoj realnosti.
Historijski obrasci i politička simbolika
Reakcije iz BiH ovaj događaj stavljaju u širi historijski kontekst u kojem su se slične teritorijalne projekcije već pojavljivale – od međuratnih administrativnih rješenja, preko ratnih pregovora devedesetih, do neformalnih političkih mapa koje su pratile raspad Jugoslavije.
Zbog toga se i ovaj slučaj ne posmatra izolovano, već kao dio kontinuiteta u kojem se Bosna i Hercegovina često pojavljuje kao prostor različitih projekcija, planova i interpretacija njene unutrašnje strukture.
Politika interpretacija i efekat “otvaranja debate”
Posebnu pažnju analitičara izaziva činjenica da sama objava ovakvih mapa mijenja politički okvir rasprave. Kada se jednom u javni prostor uvede ideja o alternativnim teritorijalnim rješenjima, čak i u teorijskom obliku, ona postaje dio političkog diskursa koji se teško povlači.
U tom smislu, kritičari upozoravaju da se ne radi samo o sadržaju mape, već o efektu koji ona proizvodi – otvaranju prostora za legitimaciju rasprava o granicama koje su međunarodno i pravno definirane Dejtonskim mirovnim sporazumom.
Bosna i Hercegovina između unutrašnjeg uređenja i vanjskih projekcija
Unutrašnje uređenje Bosne i Hercegovine nesumnjivo ostaje legitimna tema političkog dijaloga unutar zemlje. Međutim, problem nastaje kada se takve rasprave presele izvan njenog institucionalnog okvira i kada se interpretacije budućeg uređenja počnu formulisati u susjednim državama ili van akademskog konsenzusa u BiH.
U tom kontekstu, događaji poput zagrebačkog skupa ponovo otvaraju pitanje odnosa između naučnog pristupa i političke instrumentalizacije geografskih i etničkih mapa.
Stare lekcije u novom obliku
Iskustvo Balkana pokazuje da su pokušaji redefinisanja teritorija kroz unilateralne ili politički obojene projekcije rijetko imali dugoročan efekat. Bez obzira na njihovu formu – akademsku, političku ili analitičku – takvi koncepti se sudaraju sa realnošću institucionalnih i međunarodnih okvira.
U slučaju Bosne i Hercegovine, svaka nova karta, bez obzira gdje nastaje, ne ostaje samo vizuelni prikaz, već postaje politička poruka. A upravo ta poruka, a ne sama mapa, određuje njen odjek i posljedice u ionako osjetljivom regionalnom političkom prostoru.
