Kina, putem državnih kompanija COSCO i China Merchants Group, posjeduje najveću trgovačku flotu na svijetu: oko 1.900 brodova koji polaze iz ogromnih luka Šangaj ili Šenžen i stižu bilo gdje, prateći "Pomorski put svile"...
Sve po konkurentnim cijenama: telefoni, tableti, lični računari, električni uređaji, komponente za električne automobile, sami električni automobili, solarni paneli, vjetroturbine, hemijski proizvodi, namještaj, igračke, odjeća, obuća, torbe. Sve "proizvedeno u Kini".
U 2025. godini, uvoz iz Kine u Evropsku uniju zabilježio je daljnji porast, doprinoseći novom rekordu evropskog trgovinskog deficita s Pekingom, procijenjenog na oko 360 milijardi eura, +18% u odnosu na 2024. godinu. Također, zahvaljujući tarifama koje je Trump nametnuo SAD-u, Evropa je postala glavno tržište za višak kineskog izvoza.
Gotovo sav ovaj teret prevozi se kontejnerskim brodovima. Kina, putem državnih kompanija COSCO i China Merchants Group, posjeduje najveću svjetsku trgovačku flotu: oko 1.900 brodova koji polaze iz ogromnih luka Šangaj ili Šenžen i stižu bilo gdje, prateći "Pomorski put svile".
Ovo je globalni sistem infrastrukture i veza koji osigurava koordinaciju trgovinskih tokova, a uključuje i kontrolu nad 129 terminala raspoređenih u lukama dolaska u 60 zemalja. U Evropi, Peking ima prisustvo u svim najvažnijim lukama. Međutim, ulaganje u terminal nije uvijek vrlo profitabilna aktivnost. Pa koja je onda korist?
Prisustvo u evropskim lukama
Upravljanje lukom podrazumijeva jasno razdvajanje između organa koji upravlja lukom, obično javnog, i privatnih operatera koji upravljaju terminalima putem dugoročnih koncesija. Rijetko se ove dvije funkcije preklapaju. Jedan takav slučaj je luka Pirej u Atini, gdje COSCO kontrolira i Upravu luke Pirej i dva glavna kontejnerska terminala.
U Rotterdamu, CK Hutchison, multinacionalna kompanija iz Hong Konga povezana s političkom kontrolom Pekinga, upravlja s tri terminala, jednim u partnerstvu s COSCO-om. Kineske kompanije također upravljaju terminalom u Bruges-Zeebruggeu, jednim u Amsterdamu, jednim u Valenciji, jednim u Bilbau, jednim u Barceloni, jednim u Stockholmu i jednim u Gdyniji. U Velikoj Britaniji upravljaju terminalima u Harwichu, Felixstoweu i industrijskoj zoni Isle of Grain.
Ove kompanije također posjeduju udjele u terminalima u Marseilleu, Dunkerqueu, Montoir-de-Bretagneu, Le Havreu, Amsterdamu, Antwerpenu, Hamburgu, Rotterdamu, Vado Ligureu, Malti i Solunu.
Rastući posao
U stvari, ove kompanije su danas najveći strani investitori u evropske luke: oko 9 milijardi eura je vrijednost investicija dvije kineske državne kompanije COSCO i China Merchants Group (izvor: Centar za istočne studije). Ovaj doprinos je pomogao u revitalizaciji luka koje su u problemima, podstičući dolazak novih tokova robe iz Azije.
Na primjer, u Zeebruggeu, dijelu luke Antwerpen-Bruges, istovar kontejnera se povećao za 6 godina sa 316.000 na preko 1,2 miliona u 2023. Ovaj rezultat proizilazi iz spajanja dvije luke, ali i iz uloge COSCO-a, koji kontrolira terminal CSP od 2017. godine.
Još uočljiviji je rast luke Pirej: prije akvizicije od strane Kineza, bila je 16. luka u Evropi, dok je 2023. godine bila četvrta. Kupovina terminala ima visoke operativne troškove i ne garantuje nužno veliki profit, ali služi jačanju ekonomskog i geopolitičkog uticaja. To je cilj Kine. Ali ne samo to.
Carinska prevara i istraga "Calypso"
Kontrola terminala jača logistički lanac, smanjuje troškove i vrijeme te olakšava ulaz robe, često po cijenama ispod troškova i subvencioniranoj od strane Pekinga.
U luci Rotterdam, najvećoj u Evropi, u 2025. godini vrijednost robe "Proizvedeno u Kini" dostigla je 118 milijardi eura, +8% u odnosu na 2024. Svake godine oko 4 miliona kontejnera iz Kine stiže u Rotterdam i Antwerpen-Bruges.
U ovim velikim količinama, sve češće se javlja fenomen carinske prevare: često se prijavljuje niža vrijednost robe kako bi se platile manje carine i PDV. Ako terminalom upravlja izvoznik, manipulacija postaje lakša. Naknadne provjere su ograničene i u prosjeku ne prelaze 2% od ukupnog iznosa.
Evropsko javno tužilaštvo je, u okviru istrage "Calypso", prošlog juna u Pireju zaplijenilo 2.435 kontejnera električnih bicikala, tekstilnih proizvoda i obuće. Kriminalna aktivnost, koja je trajala najmanje 8 godina, dovela je do hapšenja 10 osoba, uključujući dva carinika, a u nju je bilo uključeno 14 zemalja EU, uključujući Italiju. Gubici se procjenjuju na najmanje 350 miliona eura carina i 450 miliona eura PDV-a.
Prema riječima stručnjaka za borbu protiv prevara Fabia Botta, uvoznici prijavljuju samo dio robe i zloupotrebljavaju carinske režime kako bi izbjegli PDV, stvarajući potpunu utaju poreza. U luci Pirej, gdje se vlasti bore da se nose s velikim tokovima, prevare su se značajno povećale.
Sigurnosni problemi
Druga zabrinutost se odnosi na prikupljanje podataka o prometu. Nekoliko terminala u Amsterdamu, Gdyniji, Le Havreu i Rotterdamu nalazi se u blizini vojnih luka NATO-a. Postoji mogućnost da bi kineska vlada mogla pratiti kretanje trupa ili zaliha, uključujući i one prema Ukrajini.
Platforma LOGINK, kojom upravlja kinesko Ministarstvo prometa, koristi se u sedam europskih luka. Ova platforma omogućuje pristup podacima o robi, kontejnerima, brodskim rutama i uključenim ljudima, što se može koristiti u strateške svrhe.
Prema Evropskom parlamentu, ova infrastruktura bi mogla imati dvojnu namjenu, civilnu i vojnu, i teoretski bi mogla podržavati kinesku mornaricu. Također, terminali koje kontroliraju kineske kompanije vjerovatno će favorizirati druge kineske kompanije, poput ZPMC-a za lučku opremu ili Huaweija za tehnologiju, na štetu evropskih dobavljača.
Novi pristup Evropske unije
Evropska unija je promijenila svoj pristup Kini. U izvještaju iz 2019. godine, Evropska komisija je Kinu definirala ne samo kao partnera za saradnju, već i kao ekonomskog konkurenta i sistemskog rivala. Ovaj stav se odražava i u politikama o lukama, koje se sada smatraju strateškom infrastrukturom koja se mora zaštititi.
Njemačka je 2022. godine smanjila udio COSCO-a u terminalu Tollerort u luci Hamburg sa 35% na 24,99%, kako bi ograničila svoj utjecaj na donošenje odluka.
Evropski parlament je 2024. godine usvojio rezoluciju kojom poziva države članice da ograniče kinesko prisustvo u strateškoj infrastrukturi kao što su luke.
Osnivanje Evropske carinske uprave (EUCA), čije se sjedište očekuje da bude uspostavljeno 25. marta, također ide u tom smjeru. Rim je među devet kandidata. Agencija ima za cilj centralizaciju carinskih podataka i ujedinjavanje kodova, povećanje efikasnosti kontrola i borbu protiv prevara, uz istovremeno zaštitu jedinstvenog evropskog tržišta.
